MILAJERD
معرفی شهر میلاجرد
لینک های مفید

مقدمه شعر میلَگیرد سروده شاعر توانمند جناب آقای جانباز حاج نور علی غریبی می باشد که به مراسمات و آداب و رسوم قدیم میلاجرد پرداخته است خواندن این اشعار به زبان شیرین ترکی شاید کمی سخت باشد اما لذتی دارد که خواننده را را ترغیب می کند که تا آخرین بیت  شعر را با شوق و ذوق بخواند. بی شک بزرگترها با خواندن این اشعار خاطراتشان زنده خواهد شد و بی اختیار شروع به تعریف کردن از قدیما و گذشته می نمایند.  در آخر اشعار با کمک قدیمیها و خود آقای غریبی توضیحات مختصری درباره بعضی واژه ها و لغات آورده ام که احیاناً اگرکسی با این اصطلاحات آشنا نبود  با خواندن آنها اشعار را بهتر درک کند، اگر معنی کلمه ای یا مصرعی را متوجه نشدید در قسمت نظرات بیان کنید حتماً توضیح داده خواهد شد از شما عزیزان درخواست می نمایم  که از این صفحه پرینت گرفته و در اختیار کسانی که به اینترنت دسترسی ندارند قرار دهید .     ایشیدمیشیز که شهر اُلوب میلَگیرد                  

نعمت و ثروتدَن دولوب میلَگیرد

ایشیدمیشیز میلَگیرد بخش اولوبدور                

امکانات و اداره دَن دُلوب دور

گِچن گونه یاد اِیلمَک یاخچی دور                   

غمگین لَری شاد ایلمَک یاخچی دور

یادَ سالاک قدیمکی زَحمَت لره                         

تا دُوشونَک بُوگونکی نعمت لَره

یادیزدادور آرخ آتماگا گِدَردیز                        

اَشَگینَن بیر،بیر کدَّن چیخَردیز

آرخی آتوب دیزآبادا چاتاردیز   

  َمنزل توتوب دیزآبادّا یاتاردیز

آرخیز ، بَندیز نِچَه گون طول چَکَردی               

نِچَه بادمان هر کس بُقدا اَکردی

سیزین هَله بندَه گِدمَک یادیزدا                        

مَنزل لَردَه دِییب گولمَک یادیزدا

دِهنوّدا و گوُشیرواندا قالماگیز                       

پول یقمَگ و قند و چایی آلماگیز

بیر مَقسَم چه بیر پاکاریز واریده                     

وسیله خَبر وِرمَک جاریده

یادیزدادور سیزین نایُب چارتاقه                     

او قَدیمنَن قالان سپهدار باغه

یادیزدادور ایدَله نی بولاغه                           

دِیم اَکنّر و چاناخله داغه

قدیمکه لر؟ بورّا گِدمَک یادیزدا                      

اُوز بوقدایییز وُروب تُوکمَک یادیزدا

اُوجارلاریزی کُلّاردیز یادیزدا                          

اُوز خرمَنیز اُقولّاردیز یادیزدا

قدیمکه لر ؟ قَید چیلر یادیزدا                          

سیقیرلریز،نَخیرچیلر یادیزدا

یادیزدادور شیرین بیان دَرَردیز                      

حَیَت لردَه تمام پِهن سَرَردیز

یادیزدادور قوُورمالار کوزَسی                          

کورپَه گلندَه قوزیلارین سَسی

یادیزدادور،واراداشلار واراسی                      

قُیونلارین شَکریسه ، قاراسی

یادیزدادور چشمه سویه گَتیرمَک                    

دُورد کوزه و اشک خُورجون گَتیرمَک

قیش گونِی و تنورلارین قارَسی                     

کُرسی لرو یُرقالارین پارَسی

قارا اُولَرپالچوقوینان آقاردماک                       

کوچه لردَه پالچوق ایچینده باتماک  

یادیزدادور بیر دشت بان واریده                     

اُوت دَرَنلَر اَلِندَن بیزاریده

یادیزدادور امنیَلرِ وُرماک                            

شاه زمانه دولت اوُزونَّ دورماک

یادیزدادور سیزین بیرام گِجَسی                      

جوانلارو امامزاده کوچَسی

بیرامیده سیل اُولَریزی ییخده                          

یاریگِجَه خَلقین هَواری چیخده

یادیزدادور سیزین بیرام فتیره                        

منقَلَر اوسُنَه قوری کیتیره

یادیزدادور شال پاجادان سالاماک                     

او شالّارا بیر بش قیران باقلاماک

بیرام گونه دسته دسته قوناخلار                     

کیشه لر و آروادلار و اوشاخلار

مبارک اُلسون بیرامیز دینلَر                          

سفره باشوندا اُتوروب ییَنلَر

بیر قیرمیزه نُمورتانه آلانار                           

چیخیب گَنه آیره قاپون چالانلار

سیزده بدر گونی باغلار یادیزدا                      

یونجالوغلار،چُلَّر،داغلار یادیزدا

یِلمیگینَن یونجا تُرشی ییَندَه                           

گَلی نُمورتا اوینیاک دییَندَه

اُوت اُسونه بیر نُمورتا قویاندا                         

هر کس اُزِی بیر نُمورتا سویاندا

بیر نَفَر که مُحکم نُمورتا گَتدِی                       

  نِچَه نفر نُمورتاسونی اُوتدی

یادیزدادور سیزین چلَّه گِجَسه                        

هر فامیلی جوانی و قوجاسه

قوجا کیشه تاپوپ بیر زاد دیَردی                      

اوشاخلاردا غیلَّه تُرشون ییَردی

یادیزدادور سیزین قربان گِجَسی                     

قیزلَریزی مُنجوقسالان کوزه سی

قربان لُقا قربان قوچی دیَردیک                       

اُلدورَردیک ، داغُداردیک ، ییَردیک

خوشیدولار قربان توتان جوانلار                    

پای آلماگا ، قاپُلاری چالانلار

سقرلریز اُقولییان کیمیده                             

اوجار لاریزه اُتلیان کیمیده

قالاتپه نَه زَماندان قالُب دور                            

او قالانی هانی کیشه سالُب دور

کیم سالُب دور او تپه ده قالانی                       

کیم قازوب دور او خندق چالانی ب

الاخره او تَپَنی کیم یخیب                              

ایندیه جَک اُردان نَمَلَر چیخیب

سیزین هله کتیل چیلر یادیزدا                          

چیل کانالار اکنچیلَر یادیزدا

کَالش و جیرایقابه یادیزدا                             

زیر سار تَنَف اوراق قابه یادیزدا

یادیزدادور سیزین طلوغ چاخلاماک                

ساری یاقه دولاوچادا  ساخلاماک

نهاردا اِیرانچُرَکی یینَلَر                               

ایش وقتِنده کُراوغلُدان دیَنلَر

یادیزدادور او زَحمَتکش آروادلار                  

اَلَّرینَه ، دُبّان لارینا چاتلار

کلَّسِنَه هر کس بیر تَشت آلوردی                      

بیر اُوشاقُندا یانونا سالوردی

پالتار یوماگا توتلیَ گِدَردِی                         

پالتارلارون یُووب سویا چَکَردی

تویلار گنونده خوشلوکلار یادیزدا                  

ساز و دُگُل ، چُگول چیلار یادیزدا

یادیزدادور سیزین گَلین گَتیرمَک                    

آت اُوسونده گلین گوزگه گوترمَک

آتدان انَنَده آق چادرلی گلین                            

قُربان لوق و اوزَلِگین مَنقَلین

گلین گلَندَه بَگ داما چیخَردی                        

بیر آلمانه اَل ایچیندَه سیخَردی

یاق و شیره بارماغینان داداردِه                    

  بیر آلمانه دیشلیبُ آتارده

یادیزدادور گَلین باشون اَگَرده                      

  آلما و نار خَلق باشونا دَگَرده

بَگ بیر کاسه کشمش و پول قاتارده                

گلین گلیب آستانَیَه چاتارده

بَگ گلینَ کشمش و پول آتارده                     

بعض اوشاخدا اِیکی قیران تاپارده

یادیزدادور جوت سُرمَکدَن گلَنّلر                     

بیوک کُرپی دیبیندَه سو بُولَنلَر

یادیزدادور کشکَلَ و شور باغلار                    

کوچه لَریندَه اُت دَرَن اوشاخلار

یادیزدادور سیزین اوزوم دَرَنلَر                     

اوزوملَری باغ کوزونده سَرَنلَر

خَرمَن جَده بش اوز خرمن اُلوردی                  

  ارباب حَقّین خَرمَن جَدَه بُولَردی

چوبانلار و حمام چیلار گلَرده                       

هر کس اوزه اوز حقن بیلَرده

طلب کارلار طلب لَرین آلورده                       

خرمن صاحابونا نَمَه قالورده

پاییز گونه بُووسله قوز ساتاندا                     

مشتری لَر بیربیر دالِه چاتاندا

قوز وِریب وآرپا کشمش آلُرده                        

بیر اُودَدَ او گِجَنه قالورده

یادیزدادور کوزه ساتان گَلَرده                       

هوی کوزه ،هوی اوخُرا سَسلَنَردِه

نِچَه وَقتدَن چینی بَنزَن گلَرده                         

چینی لَره بَس وُرورده دَلَرده

یادیزدادور کُرپَلَرِی چَکَندَه                              

حیوانلارین زَخمینه دوزتوکندَه

یادیزدادور سیزین قدیم حَمام لار                     

حَمام چُلار او زحمتکَش آداملار

بوته گَتیرمَک و حمام یانورماک                    

حمام سویون دُلچاینان چاتدورماک

سیزین اُو ایسه خَزنَلَر یادیزدا                      

خَزنه دیبینده پله لَر یادیزدا

اُو غِیرَتلِه مسلمانلار یادیزدا                          

حلال چُرَک چاقاردانلار یادیزدا

اروج لوغدا بوقدا دَرمَک یادیزدا                  

  خَرمَنجَدَه زکات وِرمَک یادیزدا 

یادیزدادور نهرپشته بکاره                           

قطار کیمین گلیرده بوقدا ساره

گَلیی گَنه بیر بیر اَلین یاپوشاک                      

اَرگِه اُتوراک امّا دوز دانوشاک 

یادیزدادور سیزین آتتولما گِشمَک                    

کشکَدَن قوزانوب اویاندا دوشمَک

جوانلار که قالا قالا اوینارده                         

بیر نَفَردَه اُو قالانه کُولارده 

یادیزدادور جوفتلَرِه قورانلار                       

سَقَیینَن آشوقلاره وُرانلار

اوشخلار که آشوقلاره وُرورده                      

کیشِلَردَه گون آلونا دورورده      

هر کس دالونا کوله جَه سالورده                     

بیجه تسبیح دَه اَلینَه آلوردِه

یادیزدادور قدیم اُولَر صفاصه                       

کیشه لرین غیرتی و وفاسه

یادیزدادور اُو مهربان آروادلار                    

  زحمتکش و خمیر یاپان آروادلار  

 اُو وقتی که آرواد قالی توخورده                     

اوشاقونا لای،لای،لای،لای اوخورده

جُو آشی ُ سوت ترخَنه ییَنلَر                         

اوشاخلارا شیرین مَتل دینلَر

یادیزدادور سیزین شیره بیشیرمَک                  

چیمیرلَنیب اُزوم ایچینه گیرمَک

شیره بیشیرمَک و اَجَل گَتیرمَک                     

چلاویستن دوله قازان گُتورمَک

دیَک بولاره اوشاخلار بیلسین لَر                   

قوجالاردا ایشیدسین لر گُلسون لَر

ارباب زَمانه سخت لیکلَر یادیزدا                   

 گوُج دیمَگ و بدبَخت لیکلَر یادیزدا

یادیزدادور بوقدا دَجین مُهرلَمَک                    

اُو دَج لَره نِچَه گِجَه گوزلَمَک    

یادیزدادور سیزین هَله پیس ایلَّر                      

داوار و مال آج قالماک قوره چُل لَر

بادمانه بش تومن یاددا قالبدور                       

خلق جانونا او ایل قورخِه سالوبدور

 بارا بوقدا اَکمک سیزین یادیزدا                     

یونجا ریشه سوکمَک سیزین یادیزدا 

یادیزدادور تازه یونجا گتیرمَک                      

چوخ سُوِنمَک اوماج آشِ بیشیرمَک

مورچالوق و گُبَلَگَ گِدَنلر                           

قازیاقی و جیب یونجاسه دَرَنلَر

عطارلارا بیجَه نومورتا وِرمَک                     

سَقِزینَن آقاج نوقول گتورمَک    

شَلتَه گیرَن قوج آروادلار یادیزدا                    

یونگ اَگیرَن قوج آروادلار

یادیزدا یادیزدادور سیزین توتون کیسه سِه                  

چبیق چَکَنلَرین توتولموش سَسِه

قوجا کیشه لَر کوچه دَه دوراندا                      

چبیق لَرین اُتلیوب موک وُوراندا

آرا چمَن ، محمود آرخِه یادیزدا                     

بویوک آرخ وحمام آرخه یادیزدا

 یادیزدادور سیزین سقیر گودارِه                    

سو ایچَردِه اوردا سوره داواره

باغلارین کوچَسی یوله یادیزدا                       

ایدَه آقاجلاری گولِه یادیزدا    

آرخلاریندا تازه یارپوز اولورده                      

یارپوز اینسه کوچَلَره دُلورده

یادیزدادور شور دَرَنی شورلاره                     

قوجاباشه دَرَنلرین تورلاره

وَرَک قوجاقی و یاناقلار ساره                  

چای چولنده سیچان قولاقی 

ساره یای گونونین ایسیسی و داغ چوله                    

قوره چای دیبی و سولوکلی یوله

بیر اشَّکلی عطار یولدان گِچیده                     

  آسماندا بیجَه لَش خور اوچیدِه

سَنگداق اُوچون چوبان داوار ساقیدِه                

قویونارین سوته تمام یاغیده

گون آلوندا دیم دَرَن اوخیدِه                            

زحمت چَکَنلرین غَمه یوخیده

بهار گونه چولدَه یاقوش یاقاندا                     

  اوشاخلاردا آسمانا باخاندا

بیر یانی گون بیر یان بُلوت اُلورده                   

چالالاردا یاقوش سویه دُلورده

آسمانا رنگین کمان گلَندَه                            

اوشاخلاردا اونا باخوب گولَندَه

دِییردیلَر قَرِّه جِجیم چَکیبده                          

  خوش حالونا هر کس دیم اَکیبدِه

بهار گونی و باغلارین کوچه سی                 

  اِیسبار وُرانلارین گَلَردِه سَسِی

بعض آداملار اُخوردی و ایشلَرده                   

بعضی حیرصدَن داداقونه دیشلَردِه

بابا بوک که آقاشلاردا اوخیده                         

هر کَس بِلین مُحکَم یِرَه سوخیده

گله مَردلَر توربا اوتونا گِدَندَه                      

  بیر توربا اُت دَریب کندَه گلَندَه

بیر اوراقچا یا گورزینگِه اُلورده                    

 اَلِه تمام تیکانلاردان دُلوردِه

هر ایل یایدا کَندَه غُربَت گَلَردِه                       

قبرستانلار گوشاسوندا قالوردِه

آروادلارِه کم و غَلبیر ساتارده                      

  کیشه لَرِه چادورلاردا یاتاردِه

نِچَه مَکتَب بیر مَدرسه واریدِه                         

قیزلَر اوچون دَرس اُخوماک آریدِه

مدرسه دَه میز و کلاس واریدِه                        

مَکتَب لَردَه کهنه پالاس واریدِه

مَکتَبلَردَن قرآن سَسه گلَلردِه                           

مکتبی لَر تِز با سواد اُلوردِه

اوخیاندا اوشاخ وَیلٌ لِکُلِ                               

دِییر دیلَر قارا تُووق ،کُوکُلِّه

نَخیر چیلَر دَگَنَگی یادیزدا                             

چوبان لارین کَپَنَگِی یادیزدا

چَرخِ دُولّار و قوییه لار یادیزدا                      

  بَد مَزَه و خَرَّه سولار یادیزدا  

همَداندان نفت گتِرمَک یادیزدا                        

موشه چراغین گتورمَک

یادیزدا بزازلارین بِز ساتماگِه یادیزدا                       

حلّاج لارین پَم آتماگه یادیزدا

کولَ بیل و اَجَل دَرمَک یادیزدا                      

کوله جَنهِ تَرسَه گیرمَک یادیزدا

پاییز گونی وباغلارین یایماگه                         

اوشاخلارین تِز تِز داوار سایماگه

اوشاخلار که قوچ داوایا سالورده                   

هر کس اوزه اوز یِرندَه قالوردِه

هر قوچ اوزه بیر طَرَفدَه دوروردِه                  

  میدان چَکیب بیر بیرینِه وُروردِه

باغلار کوچه سیندَه ایدَه چوخیدِه                    

ایدَه دَرَن ،ایدَه ییَن یوخیدِه

گِجه سویه آخر پاییز یادیزدا                         

دسته چراغ و توربایوز یادیزدا

بوز گِجَدَه بوز سو ایچینهَ گیرمَک                    

ناچار لوکدان اِیت حمامه قَییرمَک

یادیزدادور قیش گونه قار یاقیده                      

کورسیلَرین تَنورلَری داغیده

بیر نفردَه دامونّا قار کوریده                         

قونشوسینین دا اِیتلَره هوریردِه

بیر نفر دَه خلقین یُلون آچیدِه                         

بالا اوشاخلار قار ایچیندَه قاچیدِه

اوشاخلار که یخیلیدِه دوریده                          

بیر بیرینِه قار توپاسه وُریدِه

قار گَلَردِه دام و داشه آلورده                         

نه وَقتَه جَک یول لار باغلِه قالورده

اوجلِه بیل و پاشنِه گرلَر یادیزدا                      

دوره گیر و چلینگرلَر یادیزدا

چلینگر که خلقدَن کونَل آلوردِه                      

اوراقچا و اَرسین و سیخ چالورده

یادیزدادور چاقّالایا گِدَنلَر                             

آقاجلارین اَزگَسین سینیرَن لَر

اوشاخلار که قوش نانایا باخاردِه                     

هر دَلیگه اوشاخ اَلین سوخارده

یادیزدادور زنبور نانا قوردلاماک                    

زنبور لارین ناناسونه اُتلاماک

زنبورلار که اوشاخلاره سانجارده                  

اوشاخلاردا جیقیریردِه قاچاردِه

تِزدَنیده قصاب داوار اُلدوردِه                        

سویده اَتین ، خورد اِلَدِه بُلدوردِه

تکه تکه قصاب اَتِه ساتیدِه                            

لیمیلّادوب تارازویا آتیدِه

گلیب گِدَن "تیغین بُرّان" دییدِه                        

پیشیک لَردَه آشغال لاره ییدِه

یادیزدادور لامپالار و گرسوزلار                   

سَقسی دوزدانلارینان لَطّه دوزلار

دَمیردَن چُمچَه و سَقسی چاناقلار                    

اُوجا اُولَر اووینگ آسان اطاق لار

ساجاقلارو قازان چالار یادیزدا                       

جووالارینان تایچالار یادیزدا

نِچَه تووق بیجَه خروس ساخلاردوک               

حَیاط گوشَه سینَه اینَک باقلاردوک

حَیَطلَردَه داوالوقلار یادیزدا                          

اُدونوقلار ، سامانلوقلار یادیزدا

یادیزدادور کندولارین بوقداسه                      

یادیزدادور لباسلارین بوقچاسه

یادیزدادور گلینلَرین یَخدانه                            

یادیزدادور چُورکلَرین ناندانه

کوچَه لَردَه چال اوجالار یادیزدا                      

سَکولَردَه او قوجالار یادیزدا

اوغلانلارین فرفرسِه یادیزدا                        

لایون لاره قِرقِرسِه یادیزدا

آخشام سورِه داوارلارِه گلیردِه                        

کوچه لَرَه توزو تورپاخ دولورده

اوشاخلاردا بیر بیر دالِه قاچاردِه                     

حَیَتلَرین دَروازاسون آچاردِه

چوبان گَلیب اوو قاپوسون چالاردِه                   

اُووین صاحابوندان خبر آلارده

بو حیاطا غَریب داوار گَلمییب                      

  بیجَّه قویون غریب گِدیب

بیلمییب بیجَّه دانا قارا قویون ایتیبدِه                           

هیچ بیلمریک هانّه حیطا گِدیبدِه

بیر یُرولموش کیشه سامان چَکیدِه                    

خَرمَنَّن سامانه اُووه تُوکیدِه

بیجَّه آرواد بیردَن  بیرحَیَطدَن چیخدِه                  

اَشَّگ هورکدِه سامان تورونِه ییخدِه

حیوان اَشَّگی ، اُو کیشِی دوگیدِه                      

آرواد صاحابین دَدَسین سوگیدِه

ساق اُلسونلار اُو زَحمَتکَش رَیَت لَر                

آباد اُلسون بُیوک ، بُیوک حَیَتلَر

ساره داغدان قارا چایا چول لَریز                   

روزی کیلیدِدی سیزین بِل لَریز

حلال چورَک ییَن جانیز ساق اولسون              

هر ایکه دونیادا اُزیز آق اولسون


آرخ آتماک : یک انشعابی از رودخانه بزرگ قره چای مخصوص میلاجرد هست که تقریباً از نزدیکی های خنداب از رودخانه جدا شده و به سمت میلاجرد می آید . در زمان قدیم که از بیل مکانیکی و ابزارهای پیشرفته امروزی خبری نبوده مردم جمع می شدند و به سمت بند محل جدا شدن انشعاب میلاجرد می رفتند و از آنجا شروع به لاروبی رودخانه با بیل می کردند هر کسی یه قسمتی را در دست می گرفت و شروع به لاروبی می کرد چون این کار، کارِ سخت و زمانبری بوده و چندین روز طول می کشیده مردم روستاهای اطراف به خصوص دیز آباد موقع شب هر کسی به اندازه ظرفیت منزل خود مردم میلاجرد را به خانه هایشان دعوت میکردند و از آنها پذیرایی می کردند که هنوز هم قدیمیها مهمان نوازی مردم دیز آباد و روستاهای اطراف نهر میلاجرد را مثال می زنند.

بَندَ گِدمَک :بند همان محل انشعاب رودخانه میلاجرد و چند انشعاب برای روستاهای دیگر از قره چای را می گفتند که در نزدیکی روستای گوشیروان قرار دارد الان هم یه سد خاکی در آنجا زده اند.

مَقسَم چه :از طرف مردم یه نگهبان در بند می گذاشتند که کسی سهمیه آب روستای خود را زیاد نکند. پاکار:شخصی بوده مانند پادوکه خبر رسان روستا بوده مواقعی که ماموران به روستا می آمدند یا از همان لالروبی رودخانه خبر می آورده.

نایب چارتاقه : یه ساختمان دو طبقه بوده که در نزدیکی خرمنجه (محل جمع آوری خرمن های گندم )بنا شده بود و شخصی یا اشخاصی که به آنها نایب می گفتند نگهبانی خرمن های مردم می دادند که از طرف ارباب تایین می شدند و در آخر هم یه سهمی از مردم می گرفتند.

سپهدار باغه : یه باغ خیلی بزرگ بوده در نزدیکی قله تپه که بعدها بین مردم تقسیم شد.   

ایدَله نی بولاغه: چشمه ای که طرف زرد کوه قرار دارد و هنوز هم در فصل بهار آب دارد چاناخله داغه : کوهی در نزدیکی زرد کوه

بورّا گِدمَک : آخرین روز گندم چینی که باید تا آن روز همه گندمهایشان را می چیدند و می گفتند اگه گندم کسی بماند نحصه و اگر می ماند مردم می ریختند و آن از بین می بردند

اُجارلار: وسیله ای برای شخم زدن، دارای دسته ی بلند و خیش آهنی که با یوغ به دو گاو بسته می شد و با هدایت یک نفر به کار گرفته می شد.و به خاطر اینکه سنگین بوده و نمی شده هر شب آن را به روستا برد آن را در محلی خاک می کردند .

قَید چِلَر: گندم چینی مراسمات خاصی داشته یکی از آن مراسمات و رسمها این بوده که همه باید سر ساعت خاصی و با همدیگر به سمت گندمزار حرکت کنند و افرادی به نام قَیدچه بوده که مسئول نظارت بر این موضوع بوده و به کسی اجازه نمی داده که زودتر حرکت کنند .

قُورمالار کوزسه:کوزه هایی که گوشتهای سرخ شده و خشک شده را در آن نگه می داشتند و آن را در جای خنک می گذاشتند.

واراداشلار:واراداش در اصل اولین تعاونی روستایی بوده به این صورت که چون مردم وضع مالی خوبی نداشتند و هر کس توانایی نگه داشتن گوسفند یا گاو زیادی نبود چند نفر جمع می شدند  همان شیر اندک خود را روی هم می ریختند تا زیاد شود و هر روز به نوبت به یکی از اعضای خود می دادند .

مورچالوق و گبولَگ : مورچالوق گیاهی بوده مانند شَنگ یا همان یملیگ خودمان که از ریشه مقوی آن استفاده می کردند .گبولَگ هم همان قارچ وحشی را گویند.

شال سالّاماک: شب عید نوروز جوانها یک شال بلند بر میداشتند و به پشت بامها می رفتند وآن شال را از سوراخی که وسط پشت بام هر خانه ای بوده که هم تهویه بوده و هم محلی برای خارج شدن دود تنور داخل اتاق به داخل اتاق آویزان می کردند و صاحب خانه هم یه هدیه ای مانند یه سکه پنج ریالی یا میوه یا کشمش و خرما به آن می بسته .

منجوقسالان کوزه:در شب عید قربان یه کوزه ای را تا وسط آب می ریختند و هر کس یک دکمه یا منجوق علامت گذاری شده داخل آن می انداخت فردای آن روز یک نفر که شعر محلی (بش بش)بلد بود برای هر دکمه یا منجوقی که از داخل کوزه در می آوردند یک شعر می خواند .تقریبا مثل فال حاقظ بوده

کَتِل : سازه ای چوبی دارای دو طرف متحرک برای انتقال ساقه های گندم و جو و چوب، یونچه و... به مقصد (خانه یا خرمن) که به صورت قرینه و خورجین بعد از بستن بار، روی مرکب(الاغ) قرار می گرفت.

چل کاناله : وسیله ای چوبی که موقع گندم چیدن به پنجه دست می پوشیدند و باعث می شد که گندم زیادی در یک مرحله با داس چیده شود .(یک نمونه آن در دست چپ مرد کشاورز تصویر زیر دیده می شود )

توتلی : محلی در داخل باغها که محل تقسیم آب بوده و زنها برای شستن لباس به آنجا می رفتند.

باش اَگمَگ : در عروسی ها و موقع آوردن عروس داماد و ساقدوشهایش به پشت بام می رفتند و موقعی که عروس داخل حیاط می شد باید روبروی داماد می ایستاد و سرش را به نشانه اطاعت از شوهر خم میکرد . و تازمانی که سرش را خم نمی کرد داماد سیبی را نشانه مجردی و اتمام مجردی بوده را پرت نمی کرد .بعضی ها سیب را پرت می کردند و بعضی ها نگه می داشتند و بعد سیبهاو میوههای دیگری مانند انار دیگری را طرف مهمانها پرت می کردند و برای بچه ها هم پول خُرد پرت می کرد که چه غوغایی می شد . یک قسمتی از این مراسم هنوز هم اجرا می شود.

ارباب حَقه : مردم تا برداشت محصول گندم از مغازه ها نسیه می برند و چوپانها و حمام دارها هم موقع برداشت سهمشان را از کشاورز می گرفتند در این بین ارباب هم حق خودش را بر می داشت .موقعی که گندم از کاه جدا می شد آدمهای ارباب به آن مهر می زدند تا ارباب خودش بیاید و سهمش را بردارد و قبل از آن کسی اجازه بردن گندم به خانه را نداشت .

خرمن کوبیدن : در گذشته مردم سختیهای زیادی را در برداشت محصول متحمل میشدند . پس از درو و خرمن کردن با الاغ یا گاوهای نر قوی معروف  به ورزآ با خرمنکوبی با نام چان (ترکیبی از چوب با تیغه های فلزی) روزها و هفته ها بر روی خرمن و خوشه ها حرکت میکردند تا دانه از خوشه ها جدا و تبدیل به کاه شود. این گاوها که قبل از شروع به کار نعل میشدند و چانها توسط نجاران مخصوص در حین کار ترمیم میشد. اين وسيله توسط فردي كه روي خرمنكوب مي نشست و مثل درشكه چي حيوان را هدايت ميكرد . البته اين كار با فعاليت دستي كارگراني به وسيله ي یواشن(چهار دنده)تكميل ميشد .بعد از کوبیدن خرمن و مطمئن شدن از اینکه دانه ها از خوشه جدا شده و ساقه ها نیز خرد شده نوبت به جدا کردن دانه ها از کاه و کلش میشده که این کار نیز بعد از جمع کردن خرمن کوبیده شده و باد دادن آن توسط کشاورز با ابزار خاصی نظیر یواشن (چوبی) در ایامی که باد ملائمی میوزیده با کمک اشخاصی نظیر بوجار که در این کار حرفه ای بوده و دارای وسایل خاص نظیر غربال ،   غربیل )کوچکتر از غربال) انجام میشد.

بُووسله قوز ساتاندا : موقع پاییز از روستای وفس افرادی برای فروش گردو می آمدند که گردو را با کشمش و جو عوض می کردند و چون مسیر برگشت طولانی بود آن شب را نزد یک خانواده ای می ماندند.

کوزه ساتان : در کمیجان کارگاههای کوزه گری زیادی وجود داشته که مردم کمیجان برای فروش کوزه هایشان به روستاهای اطراف می رفتند.

آتُلّما گِشمَک : یکی از بازیهای محلی میلاجرد بوده که یک نفر خَم میشده و بقیه از روی آن می پریدند. کَشکَدَن : کشکه در بازی آتُلّما خطی بوده که به صورت تپه کوچک قبل از نفری که خم شده تا بقیه از رویش بپرند درست می کردند و شخصی که برای پرش خیز برداشته پایش از کَشکَه نباید رَد می شد. قالا قالا : یک نوع بازی محلی که 2 گروه 4 یا 5 نفری بودند گروه اول به صورت حلقه دستهایشان را دور گردن همدیگر می انداختند و به استلاح یک قله درست می کردند و یک نفر هم که به آن کُولیان می گفتند دستش با این چند نفر که قله درست می کردند در تماس بوده و نمی گذاشته کسی به قله نزدیک بشه اگر کسی می توانسته بدون برخورد به شخص کُولیان به بالای این قله بپرد همان جا می ماند و دیگر افراد گروه هم به همین ترتیب بالای قله می پریدند تا قله به خاطر سنگینی افراد بالای آن فرو می ریخت. جوف تَ: یک بازی سنتی دیگر که طرفداران زیادی داشته قاپ بازی بوده است (قاپ استخوان کوچکی است شبیه مکعب مستطیل که در ناحیه زانوی پای گوسفندان قراردارد که درزبان محلی به آن آشّوق می گویند. قاپ ، دارای چهار سطح است به نامهای جیک، بوک، آلچی  و توخان ) این بازی به صورتهای مختلف اجرا می شده مثل یازالان – جوفتَه – سوُت – دُننَرّمَه ، که نحوه بازی جوفتَه این طور بوده که یک دایره بزرگ می گشیدند و قاپها را وسط دایره به صورت دو تا روی هم می چیدند و از فاصله 2 متری یا بیشتر دایره می ایستادند که به آن مَرَه می گفتند  و یک قاپ بزرگتر که به آن سَقَّه می گفتند و  از زانوی گاو به دست می آمده را به طرف مرکز دایره با روش خاصی پرت می کردند و به قاپهای چیده شده اصابت می کرد هر چند تا قاپ که به بیرون از دایره می رفت را برمی داشتند که معمولاً یک بچه مسئولیت جمع کردن قاپها را برای شخص بازی کن داشت و اگر قاپی به بیرون می رفت آن را میبرد و جایزش پرتاب دوباره بود منتها این سری از هر جایی که سَقَّه ایستاده بود پرتاب می کردند و اگر قاپی نزدیک خط دایره می ماند و به بیرون نمی رفت اگر وجب شخص بازیکن از خط دایره به آن می رسید به آن قارّوق می گفتند و آن قاپ را هم می برد . چون بعضی ها با قاب قمار هم میکردند این بازی چهره خوبی در میان خانواده ها نداشت و اکثر خانواده ای مذهبی بچه هایشان را از این بازی منع می کردند .

چلاویستن : محلی برای له کردن انگور و درست کردن شیره انگور که معمولاً در هر محل یکی برای ثواب درست می کرد و مردم از آن استفاده می کردند. بادمانه بِش تومَن : زمان قحطی و خشکسالی که گندم ارزش بالایی پیدا کرده بود به صورتی که یک من آن را به پنج تومان می فروختند به گفته قدیمیها عده زیادی از مردم و حیوانات در آن سال از گرسنگی مردند.

بارا بوقدا : گندمی که به جای پاییز در فصل بهار کاشته می شد . یونجا ریشه سوکمَک : در سالهای قحطی برای آنکه در زمستان برای گاو و گوسفندان آزوغه نبوده و برای اینکه احشام از گرسنگی تلَف نشوند مردم ریشه یونجه را می کندند و به احشام می دادند. شَلتَه : دامن های پرچین که روی زانو می آمده که پیر زنها می پوشیدند

یونگ اَگیرَن : دوکهایی که به وسیله آن پشم را به نخ تبدیل می کردند .

آرا چَمَن و محمود آرخه : منطقه ای نزدیکی حسین آباد شکرایی بویوک آرخ : انشعابی از رودخانه قره چای که به باغهای میلاجرد می آمده

حمام آرخه : رودی که از وسط باغها به طرف خرمنجه می رفته

سقیر گوداره : یک منطقه ای در رودخانه که عمق کمی داشته و عرضش زیاد بوده و مردم به خاطر عمق کم از اینجا به آن طرف رودخانه می رفتند و چوپانها هم گوسفندان را برای آب خوردن به آنجا می بردند.

سنگداق : غذای ساده و خوشمزه مخصوص چوپانها بوده و طرز تهیه آن شیر تازه گوسفند را می دوشیدند و در یک ظرف می ریختند و یک اتش روشن می کردند و چند تا سنگ تمیز درون آتش می گذاشتند و موقعی که سنگها داغ می شدند آنها را درون ظرف شیر می انداختند و شیر شروع به جوشیدن می کرد و آن را تلیت کرده و می خوردند . قره ججیم : همان رنگین کمان به معنی جاجیم پیرزن

اِسبار وُرماک : در بهار باغها را با بیل شخم می زدند که هم خاکش نرم بشه و هم علفهای هرزی که روییده اند از بین برود.به بیل مخصوص اِسبار ، اُجلِه بِل می گفتند بیلی که به سبب تیغه بلندی که داشت در زیر و رو کردن خاک باغ و بیل زدن زمین های سفت مورد استفاده قرار می گرفت که در قسمت انتهای دسته آن یک چوب نصب می شد به نام اِسبارا که محل فشار آوردن به بیل برای بیشتر فرو رفتن در خاک بود .

گورزینگ : وسیله فلزی کوچک برای چیدن علف یا قازیاقی یا هر گیاه دیگر وِیلُ لِکُل: شاگردان مکتب خانه هر وقت درسشان به این آیه می رسید باید یک مرغ کاکل مشکی برای ملّا می بردند. دَگَنَگ : چوب دستی بلند مخصوص چوپانها

کَپَنَک : لباسی از جنس چرم مخصوص چوپانها که از بالای آستین آن یک چوب رد می شد. موشه چراغه : وسیله روشنایی با سوخت نفت یا چربی که نور کمی داشته

ایت حمامه : در فصل زمستان که مردم برای آبیاری باغهایشان مجبور بودند داخل آب سرد بروند برای گرم شدن یک چاله می کندند و داخل آن چاله یک چاله کوچکتر می کندند و در آن آتش روشن می کردند و دور آن می نشستند . باشنه گر: وسیله ای برای مرز بندی یا درست کردن کَرت که دو نفری استفاده می شد

دوره گیر : کفاش کسی که دور کفشها را می دوخته

چیلینگَر : آهنگَر کسی که لوازم آهنی مردم از جمله اَرسین ، ساجاق ، اوراق ،گورزینگ و غیره را می ساخت تیقین برّان : صبح زود که قصابها گوسفند می کشتند مردمی که از آنجا رَد می شدند به جای احوال پرسی و صبح بخیر گفتن می گفتند تیقین برّان و قصاب هم در جوابش می گفت دشمن علی فنا اووینگ : همان آونگ چوبهایی به طول 20 سانتی متر که موقع ساخت خانه ها در دیوار قسمت آخر نرسیده به سقف و دور تا دور اتاق کار می گذاشتند و موقع چیدن انگور و درست کردن سیه خشک انگورها را روی آن قرار می دادند تا خشک شود البته سیمهایی یا طنابی هم برای خشک کردن انگور از سقف  از این طرف اتاق به آن طرف اتاق می کشیدند تا کشمش سبز و آفتاب ندیده یا همان سیه خشک به دست آید.

ساجاق : ساجاق ابزاری فلزی می باشد از دو یا سه تیکه میله به هم چوش خورده اندازه آن در حدود دهنه تنور می باشد برای گذاشتن دیگ و قابلمه

تاریخچه چراغ روشنایی در میلاجرد

 اما اولین نوع چراغ هایی که درمیلاجرد مورد استفاده قرار گرفت چراغ های پی سوز بود . این چراغ ها شبیه چراغ الکلی بود که داخل منبع آن پی حیوانات را آب کرده و می ریختند

چراغ موشی : نسل بعدی چراغ ها ، چراغ موشی بود این چراغ ها منبعی کوچک داشتند که از چراغ الکلی بزرگتر بود و در آن به جای پی از نفت سفید استفاده می شد لذا نور بیشتر تولید می کردند. و شبهای تیره و تار را روشن می نمودند. این چراغ ها در بالای خود شیشه ای کوچک داشتند که جهت جلوگیری از خاموش شدن شعله توسط باد استفاده می شد. علت آنکه به این چراغ ها در میلاجرد چراغ موشی می گفتند، کوچک بودن این چراغ ها بود.اما از نظر ظاهر شبیه چراغ های گرد سوز بودند .

چراغ فانوس (دسته چراغ ) : در منطقه میلاجرد چون باد زیادی در فصل زمستان می وزد . از این نوع چراغ ها بسیار استفاده می شد. چراغ فانوس از همه طرف بسته است و باد به راحتی نمی تواند آن را خاموش کند . علاوه بر آن چراغ فانوس دارای دسته است که جا به جایی آن را آسان می کند. مشکلی که چراغ های فانوس داشت این بود که شعله ی کوچکی داشت و علاوه بر آن وقتی مخزن نفت آن داغ می شد شروع به کم و زیاد شدن شعله می کرد . در فارسیان این حالت را پت پت می گویند. چراغ لمپا و گرد سوز نسل بعدی چراغ ها که از نظر هیکل بزرگتر از چراغ های فانوس بود چراغ های لمپا یا گرد سوز بود. این چراغ ها حالت اعیانی داشت و در داخل منزل استفاده می شد و برای بیرون بردن مناسب نبود. چراغ های گرد سوز ، هم شعله ی بزرگتر داشتند و هم ارتفاع آنها از زمین یشتر بود . لذا به راحتی یک اتاق ۴*۳ را روشن می کردند. مشکل این چراغ ها همان مشکل چراغ های فانوس بود که پس از گرم شدن مخزن شروع به پت پت می کردند.

چراغ توری ( چراغ زنبوری ) یا همان تورچراغ نسل آخر چراغ ها ، چراغ توری بود که به جای فیتیله از توری در آنها استفاده می شد که این تور بر اثر گرما ابتدا مشتعل شده و سپس شروع به نور افشانی می کرد علاوه بر آن منبع آنها از فلز بود و تلمه ای به منبع متصل بود. پس از آنکه داخل منبع قدری نفت سفید می ریختند(مقداری از فضای منبع برای هوا خالی در نظر گرفته می شد.) در آن را زده و با تلمه متصل به منبع شروع به باد زدن می کردند. بادی که با فشار وارد منبع می شد باعث می گردید نفت به صورت گاز خارج شود و توری که از سقف چراغ آویزان بود شروع به نور افشانی می کرد و مقدار نور بقدری زیاد بود که امکان نگاه کردن مستقیم به آن نبود . مزیتی که این چراغ ها نست به سایر چراغ های پیشین داشتند نور زیاد آنها و همچنین مصرف بسیار کم نفت در این چراغ ها بود اما مشکل این چراغ ها حساس بودن توری این چراغ ها به تکان خوردن و لمس شدن بود که خیلی زود توری آنها می ریخت. در سالهای اخیر پس از آمدن گاز به منطقه نسل دیگری از چراغ های توری ایجاد شد که بر روی گاز پیک نیک بسته می شد و بسیار مفید بود. امروزه در بسیاری از خانه ها از تور در روشنایی های گازی استفاده می شود و زمانی که برق قطع شود از روشنایی هایی استفاده می کنند که تور در آنها به کار رفته است

شاعر : حاج نورعلی غریبی

نویسنده : رضا اتابکی

آپلود عکس : علی اکبر اکبر آبادی

ویرایش وتصحیح :علی غریبی

                   

[ شنبه پانزدهم بهمن 1390 ] [ 16:10 ] [ رضا اتابکی ]

همان طور که قبلاً قولش را داده بودیم لغات و اصطلاحات قدیم میلاجرد آماده گردید .امید که مورد استفاده و قبول عزیزان علاقه مند به فرهنگ و ادبیات فولکلوریک قرار بگیرد. این لغت نامه دائماً در حال بروز رسانی می باشد از شما عزیزان خواهشمندیم ما را در تکمیل این مجموعه چه با معرفی لغات جدید در قسمت نظرات و چه با ارسال عکس های مربوط به این لغات یاری بفرمایید .     لغت تلفظ لاتین معنی عکس چینَه Čina دیوارباغ و دیوار گلی منازل را گویند گَردیک gardik قسمت کوتاه دیوار باغ   مُهرَ mohra گلوله های گِلی مخروطی شکل که با فاصله های معین روی دیوار می گذارند.   آققوشقون Aghghoshghon جوانه هایی که در بهار از درخت مو می روید بعد از این مرحاه باید مو را از زیر خاک بیرون آورد   هولبین Holbin مجرای ورود آب به باغ چرچه Čarče در ورودی باغ  یا درهای داخل طویله  که معمولاً از تخته های چوبی با فاصله های معین ساخته می شود. موما Momā درخت بادام و گردو در سال اول رویش    تولَه Tōla درخت بادام و گردو ازیک سالگی تا زمان بارآوری   اوجله بیل Ojle bil بیلی که به سبب تیغه بلندی که دارد در زیر و رو کردن خاک باغ و بیل زدن زمین های سفت مورد استفاده است. موهبور (موبُر) Mohbōr نوعی اره بسیار کوچک که در حرس کردن درختان مو به کار می رود.   قاش ghash انتهای هر کوز که به صورت موازی کنده شده اند را قاش می نامند و آبی که از طریق هولبین وارد باغ می شود اول سمت قاش و بعد بین کوز ها تقسیم می شود   بانا ( پان) Bānā - pān برای آب دهی درختان مو بین ردیفهای مو را گودبرداری می کنند که به آن کوز می گویند. ارتفاع بین دو کوز را که بستر موهای انگور است بانا یا پان می نامند.   سَیَه خوش Saya xoš کشمش لذیذی که چون در سایه خشک میشود به آن سیه خوش می گویند. اووینک یا آونگ ōving انگورهایی که در خانه ها به نخ کشیده می شوند و از سقف آویزان می کنند تا به کشمش تبدیل شوند. تامارزِ tāmārze خانواده هایی که از داشتن باغ محروم هستند و بنابراین میوه ای در اختیار ندارند   کوُز koz به شیارهایی که به موازات هم کنده می شوند و درخت مو در آنها کاشته می شود کوزمی گویند خَر سبد Khar sabad سبد چوبی بزرگ و عمیق که برای آوردن انگور چیده شده از باغ توسط الاغ یا قاطر به کار می رفت و برای حفظ تعادل هر سری دو سبد رابه صورت خورجین به حیوان می بستند مووا Mova ظرفی شبیه کوزه که برای نگهداری انواع ترشی جات و شیره انگور و غیره به کار می رفت باغ کولّاماک bagh kollamak در فصل پاییز برای جلوگیری از سرمازدگی در زمستان درخت مو را زیر خاک می کردند   لغت ها  و اصطلاحهای دامداری کلمه تلفظ لاتین معنی عکس نَخِرچه naxerče چوپان گله های گاو کُرپه چه korpače چوپان گله بزغاله ها و بره ها   داوارچه - چوبان dāvārče چوپان گله های گوسفند و بز سوره داوار Sore dāvār گله گوسفند وبز نَخِیر Naxeir گله ی گاو و خر  کُرپَه korpa گله های بره ، بزغاله و گوساله   قوربانوک ghorbanok بره یا گوسفندی که برای قربانی عید قربان نشان می کردند   سنگداغ sangdagh  نوعی غذا که چوپانان ازشیر گوسفندان برای ناهار خود تهیه می کردند. آنها علاوه بردستمزدی که معمولاً گندم بود حق داشتند هر روز یک بار از شیر گوسفندان یا گاوها برای ناهار خود استفاده کنند.    نُوالا novālā این هم نوعی غذای تقویت کننده برای دامهاست که دراصل خمیری است به شکل گلوله که ازآرد جو درست می شود.   اکین یری  Akin yeri  علوفه زمینهای زراعی که پس از برداشت محصول مفیدترین محل برای تعلیف دامهاست. اتلیک atlik گوسفندهایی که برای تهیه گوشت زمستانی آنها را بیشتر پروارمی کنند تا در زمستان مورد استفاده قرار گیرند.   تَگَه taga بز نر اَکّیز Akkiz دامهای دو قلو یا سه قلو زا قِسِّر qesser دامهای نازا   آرایش ārāyš برخی دامها مخصوصاً گوسفند درسال دوبار می زایند که به این نوع تولید مثل آرایش می گویند.   سوت اولچمک یا واراداش Sot ōlčmak شیرواره – نوعی همیاری سنتی در زمینه دامداری است. چند خانواده که دامهایشان محدود است هر شب شیرهای گوسفندان خود را به یک خانواده قرض می دهند تا او بتواند سایر فرآورده های دامی مانند پنیرو خامه و کره و... خود را تهیه نماید. سپس در شبهای بعد نوبت خانواده بعدی است . به این کار واراداش هم می گویند.   بلیک balik ظرفی سفالی که با آن شیر را جابجا می کنند مخصوصاً برای رسم شیرواره   لَه لَه Lala ساده ترین واحد اندازه گیری شیر است که از چوبی به طول ده سانتی متر از چوب درخت مو درست می شود که گره دار است . ازاین گره ها دراندازه گیری شیراستفاده می شود. گاهی هم از بندهای انگشت برای اندازه گیری میزان شیر استفاده می کنند.   سوزگچ sozgač کیسه ای پارچه ای برای صاف کردن شیر    غازان qāzān دیگ مسی  غازانچا qāzānčā دیگ مسی کوچکتر تِنچه tenča نوعی قابلمه مسی برای گرم کردن شیر یا پختن غذا   اوگردان owgardān آبگردان مسی برای جابجا کردن و به هم زدن شیر   طولوق tōlōq مشک کره گیری که از پوست گوساله یا گاو تهیه میشود. اوت ot کلیه علوفه و گل و گیاه وحشی    تایا Tāyā محلی که علوفه و خوراک دامها را برای زمستان ذخیره می کنند . علوفه ای که اینگونه ذخیره می شود در زمستان زیر برف مانده و خیس می شود که برای حیوانات خوراک لذیذی است.   آغوز Āqōz اولین شیر دامی را که تازه زائیده است حرارت می دهند تا آغوز بدست آید.   خاماتِ Xāmāte شیر سرد را شب در جای خنک نگه می دارند تا قشر نازکی در سطح شیر ایجاد شود که به آن خاماتو می گویند.   قیماق  qeymāq حرارت دادن شیر و سپس خنک کردن آن باعث می شود قشر نازکی روی آن تشکیل شود که به آن قیماق می گویند. قاتوق qātoq ماست   اِی ران eyrān دوغ   قوروت Qorot کشک – دوغ را در دیگهای مسی می ریزند تا آبش بخار شده و سفت شود. سپس آنرا در کیسه های متقالی می ریزند تا آبش گرفته شود و کشک درست گردد.   سوت دیبه Sot dibe بعد از جوشاندن شیر قسمت چسبیده به ته دیگ را گویند       اصطلاح  های مربوط به بازیهای روستایی قدیم کلمه تلفظ لاتین معنی عکس قاپ بازی (آشّوق) Āššoq قاپ استخوان کوچکی است شبیه مکعب مستطیل که در ناحیه زانوی پای گوسفندان قراردارد که درزبان محلی به آن قاپک می گویند. ازاین قاپها در بازی آشّوق استفاده می کنند آلچی ālči قاپ ، دارای چهار سطح است به نامهای جیک، بوک، اسب و خر که سطح اسب را آلچی هم می گویند.   توخان toxān سطح خر قاپ را توخان می گویند   جوفته jofta بازی دیگری است که با استفاده ازهمان قاپها انجام می گیرد که بسیاربرای تطابق چشم و حرکت دستها مفید است.   سَقَّه saghghah قاپ اگر از پای گاو و یا گوساله خارج شود مخصوصاً در بازی جوته به آن سَقَّه می گویند.   اَرغه arqa نوعی قاپ که از پای گوسفند خارج می شود ولی کمی بزرگتر از قاپ معمولی است. مالکه و ارغه در حقیقت اوستای بازی هستند و نقش زیادی دربرد و باخت دارند.   جیز jiz خطا در بازی را جیز می گویند.   باش ( مَرّه) Bāš- marra دربازی جوفته بازیکنان ابتدا دایره نسبتاً بزرگی روی زمین بازی رسم می کنند. سپس در فاصله حدوداً دو متری آن خط کوچک و مستقیمی می کشند که این خط محل شروع بازی است و به آن باش یا مره می گویند.   قارّوق qarrox گاهی هنگام بازی یکی از قاپها به نزدیکی خط دایره می رسد که به این حالت قارّوخ می گویند. این حالت مانند پنالتی در فوتبال است. در این صورت بازیکن می تواند قاپ سَقَّه یا مالکه خود را به قاپ درون خط بچسباند و با یک فشار کوچک آن را ازدایره خارج نماید. میزان برد و باخت هر بازیکن به تعداد قاپهایی است که توانسته با این شرایط از دایره خارج کند.   تیلَّه teillah تیله بازی – تیله های روستا بزرگتر از تیله های معمول در شهر است و معمولاً از سنگ ساخته می شوند.   اومّا Ommā اگر قاپ را به صورت ایستاده قرار دهیم یا خودش به آن حالت ایستاد به آن اومّا گویند   قالا قالا ghala - ghala یک نوع بازی محلی که 2 گروه 4 یا 5 نفری بودند گروه اول به صورت حلقه دستهایشان را دور گردن همدیگر می انداختند و به استلاح یک قله درست می کردند و یک نفر هم که به آن کُولیان می گفتند دستش با این چند نفر که قله درست می کردند در تماس بوده و نمی گذاشته کسی به قله نزدیک بشه اگر کسی می توانسته بدون برخورد به شخص کُولیان به بالای این قله بپرد همان جا می ماند و دیگر افراد گروه هم به همین ترتیب بالای قله می پریدند تا قله به خاطر سنگینی افراد بالای آن فرو می ریخت.   آتولما attolma یکی از بازیهای محلی میلاجرد بوده که یک نفر خَم میشده و بقیه از روی آن می پریدند. کشکه در بازی آتُلّما خطی بوده که به صورت تپه کوچک قبل از نفری که خم شده تا بقیه از رویش بپرند درست می کردند و شخصی که برای پرش خیز برداشته پایش از کَشکَه نباید رَد می شد.   باد باد bad bad بچه ها به دو گروه تقسیم شده گروه اول چشم می گذارند و گروه دوم شروع به کشیدن خطهای موازی در جاهای دور از ذهن می کنند بعد از مدتی گروه اول شروع به گشتن می کنند تا خطهای طرف مقابل را پیدا کنند و روی آنها خط بکشند . و...   دووار دان سالما Dowardan salma یک خط نیم دایره بغل دیوار می کشیدند پولی را از بالای دیوار طوری قِل می دادند که نزدیکی خط به زمین بیفتد اگر پول از خط به اندازه یک وجب فاصله داشت آن پول را می بردند این بازی با دکمه هم انجام می شد.   وُروب دُنَّرمه Vorub Donnarma سکه ها را روی هم چیده  به صورتی همه یا به صورت شیر باشند یا به صورت خط بعد با یک سکه سنگینتر که معمولاً پول مسی بوده روی آنها می زدند هر پولی که برگشته بود را می بردند.   بورک آلوب قاچما Bork alob ghachma گروه اول دور هم به صورت فشرده جمع می شدند و یک کلاهی را به صورت مخفیانه به  یکی از افراد گروه می دادند و او هم کلاه را بین لباسش قایم می کرد گروه مقابل هم باید اون فرد را شناخته و مانع دست زدن آن به علامت از پیش تعیین شده می شدند   لیس Lise یک سکه را به صورت اوستا می انداختند بقیه هم سکه هایشان را پرتاب می کردند سکه هر کس نزدیک سکه اوستا بود تمام پولها را می برد   نومورتا اویناماک    کسی تخم مرغ محکمی داشت و تخم مرغ نفر مقابل را می شکست آن تخم مرغ را می برد        در این قسمت به یکی دیگر از شغل های مرتبط با کشاورزی یعنی خرمنکوبی می پردازیم.   اصطلاح های  خرمنکوبی کلمه تلفظ لاتین معنی عکس طَنَف Tanaf طناب نسبتاً کلفتی که معمولاً از موی بز بافته می شود و حدود 15 متر طولدارد. سر این طناب به یک چوب تراشیده شده و سرکجی به نام چمره متصلاست. بافه های درو شده محصول با این طنابها بسته بندی شده و به خرمنگاه حمل می شود.   جَنجَل Janjal چرخ خرمنکوب   چِکه جَک Čekajak چوب نسبتاً بلندی که خرمنکوب سنتی را به یوغی که به گردن گاو گذاشته شده است متصل می شود.   کوشک Košk قسمتی از خرمنکوب که شخصی روی آن می نشیند تا هم گاوها را هدایت کند هم فشار بیشتری روی محصول بیاید.   کُلَش Kolaš دسته های محصول که زیر خرمنکوب می ریزند.   گِلدِر gelder دندانه ها و تیغه های خرمنکوب که محصول را خرد می کند.   یان آقاجی Yān āqaji چوبهای ضخیم طرفین تیغه های خرمنکوب   دوگَه جَک Dogajak قطعات نسبتاً کوتاه چوبهای اطراف که کوشک را به دستگاه چرخ مربوط می سازد.   قاباق آقاجی – دال آقاجی Qābāqāqāji- dālāqāji چوبهای قسمت عقب و جلوی دستگاه خرمنکوب که محل پای شخص نشسته روی خرمنکوب است و چوبهای طرفین چرخ را به هم وصل می کند.   چُمَّره čommara پوزبند گاو درزمان خرمنکوبی تا محصول را نخورد.   ایخ Ix چیدن دسته های محصول به صورت دایره ای در خرمن   پوخا Pokha مرحله ای ازخرمنکوبی که کلیه کلش ها کاملاً کوبیده شده و دریک جا جمع می شوند. این پوخاها را با کمک لاواشون باد می دهند تا دانه از کاه جدا شود.   قانقال qānqāl نوعی خار صحرایی که در اطراف خرمن قرار می دهند تا باد کاه ها را با خود نبرد . درآخر که این کاهها با قانقال به هم می چسبند خوراک خوبی برای دامها می شوند.   دَج Daj جمع کردن دانه های الک شده خرمن در یک جا   کوزل Kozal آن مقدار از غلات که در حین سرند از سوراخهای غربال عبور نکرده و باقی می مانند.   هولا holā گستردن کوزلها در سطح زمین و کوبیدن آنها بدون وسایل خرمنکوبی و تنها با فشار سم گاوها و خرد شدن آنها برای بار دوم. سپس دوباره آنهارا باد می دهند و با غربالهای گندم بیز دوباره سرند می شوند تا باقی مانده دانه ها تماماً از ساقه جدا شوند و به مصرف برسند.   توخماخ Tokhmakh اگردانه هاییباز هم در کوزلها باقیبماند با وسیله ای چوبی به نام دوگه جک کوبیده شده و همه دانه ها جدامی شوند. غلات حاصل از کوزلها تقسیم نمی شوند و به نفع زارع جمع آوری می گردند.   مثقال ترازو Mesqāl tarāzo نوعی ترازوی کوچک محلی   قاپان qapān نوعی وسیله وزن کردن   چَمَرَ Chamara چوبی که به صورت یک حلقه درآورده شده باشد و به سر طناب وصل شده   توقا Togha چوبی که به صورت یک عصا درآورده شده باشد و به سر طناب وصل شده     لغت ها  و اصطلاحهای کشاورزی کلمه تلفظ لاتین معنی عکس دییم آرپا Deyem ārpā جوی دیمی سولو آرپا- سولو بوغدا Solo ārpā- solo boqdā جوی آبی – گندم آبی  باارا بوغدا Bārā boqdā گندم بهاره   قَصَّبا Qassaba زمین های آبی    نَتَه Nata زمین های آبی بعد از دو یا سه روز رو به خشکی می گذارند ورطوبت آنها کم شده و نیم خشک می گردند. در این حالت زمین آماده شخم زدن و بذرپاشی است که به آن نته می گویند.   شوفته Shofta زمین سفت شده که امکان کاشت دانه را ندارد   تیره Tira شیارهایی که زمین را به قطعات کوچک تقسیم می کند تاکار بذر پاشی آسان شود.   کَردِ Kardeh قطعات کوچک تقسیم شده زمین توسط تیره   صیغیر Sighir هر سه هکتار زمین  را یک صغیر گویند از صغیر اغلب برای استفاده ازواحد زمین درامور زراعت نیز استفاده می شود.    تیرَ tira مرز کرت ها را که مانند خط مستقیم و برجسته است  می گویند   اوجار Ōjar خیش – وسیله ای که درمرحله بذرافشانی استفاده می شود   گوهان Gōhān گاوآهن – تیغه ای است که جلوی اوونجر نصب می شود تا در زمین فرو رفته و زمین را شخم بزند   اوخ  ōx تیرک بلند خیش    ماهِرک  Māherak چوب نسبتاً کوتاهی که خیش را به یوغ وصل می کند   بویوندوروق Bōyondoroq یوغ – چوب نسبتاً ضخیمی که چهار سوراخ در اطراف دارد که از این سوراخها چوبهای باریکی به نام سَمَه(sama) رد میشود تا به گردن گاو ها بسته شود   اوراخ  - یونجا چین ōrāx داس معمولی و دسته کوتاه برای درو غلات  علف چین  Alaf čin نوعی داس   گاوران (گوران) gōrān چوب دستی کوچکی که به یک سر آن میخ فولادی کار می گذارند تا چهارپایان را هنگام کار با آن بزنند ومجبور به حرکت کنند.   ماله (مالا) Mālā چوب ضخیم به شکل منحنی یا مستقیم و صاف که وسط آن سوراخ نسبتاً بزرگی است . خیش با این سوراخ و از این ناحیه به ماله متصل می شود تا زمین را صاف کند.   قلبیر Qalbir وسیله ای که با آن غلات را سرند می کنند   اَلَک Alak قلبیری که سوراخ های آن ریز باشد   کم  Kam قلبیری که سوراخ های آن درشت باشد جوال  Jowāl چیزی شبیه گونی که از نخ پنبه ای و گاهی از پشم بافته می شود و برای جابه جا کردن غلات به کارمی رود   اسبارا Sbara قطعه چوبی نسبتاً کوتاه و پهن که درناحیه گلوی بیل کارمی گذارند تاکشاورز با پاگذاشتن روی آن نیروی بیشتری به بیل وارد کند پاشنگر Pāšhnagar وسیله ای است شبیه بیل با دسته چوبی و تیغه بسیار پهن فلزی که دو طناب به آن وصل شده است . دو نفر همزمان ازآن استفاده می کنند تا زمین را کرت بندی یا مرزبندی کنند.  بچین چی  Bečinči دروگر- کسی که محصول را درو می کند یان دسته  Yān dasta نوعی روش درو مخصوص چیدن محصولات آبی ، شبدر ، یونجه و سایر علوفه ها که خواب آنها به سمت زمین است   دوز دسته Dōz dasta نوعی روش درو مخصوص چیدن غلات دیمی که معمولاً ایستاده و کم پشت هستند.   قوجاخ Qojāx چند دسته محصول درو شده که روی هم قرار می گیرند تشکیل یک قوجاخ می دهند تای  tāi هرقسمت ازبار که روی الاغ قرار می دهند   کلتاماج koltāmāj مرحله پایانی بستن بار که ادامه طناب رادور تا دور قسمت بالای بار می پیچند تا بار وقتی روی چهار پا سوار شد روی زمین گیر نکند   قارون باغه Qāron Baghe مرحله آخرباربندی روی چهارپا است که باقی مانده طناب را از زیر شکم الاغ رد می کنند و محکم می بندند تا بار نیافتد   سِلَّمه  Sellama زمین های یکپارچه کشاورزی - در زمانی که آب کافی باشد زمین را کرت بندی نمی کنند و به صورت یک پارچه زیر کشت می برند.   کهریز Kahriz کاریز – قنات رَستو rasto وقتی آب قنات کافی باشد آن را به طورمستقیم از قنات به سوی زمین روان می کنند که درآبیاری محلی به آن رستو یا راست آب می گویند.   گول Gōl استخری که درمواقع کم آبی آب قنات را در آن جمع می کنند تا بآب یکباره و با فشار در جویها روان گردد.   زانبورا Zānborā محلی که آب با فشار از گول (استخر) خارج می شود.   سیه  Siya تقسیم سهمیه آب در روستا بر اساس یک شبانه روز (24 ساعت) صورت می گیرد که به آن یک دانگ می گویند. نیم دانگ سهمیه آب دوازده ساعتی است. یک چارک حق آب شش ساعتی و سیه سهم آب سه ساعتی است.    جو Jo حق آب یک و نیم ساعتی است.   اولکر Olkar بین غروب آفتاب و نصف شب ازتجمع ستاره ها مجموعه ای تشکیل می گردد که به اولکر معروف است. ستاره های اولکر نشان دهنده حق آب یک سیه ملک می باشند. سهم آب سیه را ستاره های هفت برادران که در آسمان از هفت ستاره دنبال هم و جدا از یکدیگر تشکیل شده اند مشخص می سازند   یاروم جو Yāromjo سهم آب نصف جو است یعنی چهل و پنج دقیقه و چون این مقدار آب در کشاورزی بسیار ناچیز است کارایی چندانی ندارد. کسی که این مقدار حق آب دارد هر پانزده روز یک بار به اندازه یک حق آب جو استفاده می کند.   چاناق Čānāq یکی دیگراز واحدهای سنجش آب که دیگر امروزه متداول نیست . چاناق ظرفی سفالی یا مسی بود . پیاله کوچکی را سوراخ می کردند و داخل این ظرف پر از آب می انداختند. هر وقت این پیاله پر می شد و ته چاناق می رفت آن را در می آوردند و یک سنگ کنار می گذاشتند. بر اساس تعداد سنگهایی که از این طریق جمع می شد مدت زمان آبیاری را اندازه می گرفتند.   وَرگه Varga محل انشعاب جوی های فرعی از اصلی    پاکار - دشت وان Dāšht van - Pakar دشتبان – کسی که از محصولات کشاورزی و باغهای روستائیان حفاظت می کند.   سرخط Sarxat قراردادی که بین مردم روستا با داش دوگن (دشتبان) اول هر سال بسته می شد.   جوت قوشماق Jōt qošmāq در زمان شخم زدن همسایه ها چهارپایان خود را به همدیگر امانت می دهند. این همیاری را جوت قوشماق می گویند.    بورما کَسَن Borma kasan  وسیله ای که به وسیله آن یونجه یا علوفه سبز را خرد می کردند لاواشون Lavashon وسیله ای برای جابجایی و جمع کردن علوفه           اصطلاح های مربوط به آداب و رسوم ازدواج و تولد و مرگ   کلمه تلفظ لاتین معنی عکس ایلچی ilči خواستگار   باشلوق Bāšloq شیربها   سیاهه Siahe قراردادی است که بین خانواده عروس و داماد درباره کلیه شرایط عروسی نوشته می شود و به امضای حاضران می رسد.   کَسیب بیچمَک Kasib bichmak کلیه صحبتها وقراردادهای جلسات مقدماتی عروسی که با حضور وکیل خانواده پسر یا دختر صورت می پذیرد.   خرج کشی Xarj keši در روزهای اول عروسی هزینه مهمانی که قرار است درمنزل عروس صورت گیرد و در لیست پاگارا قید شده است ازطرف خانواده داماد به خانواده عروس تحویل می شود. این مراسم اولین مرحله عروسی محسوب می شود.   کیسه دیبی Kisa dibi هنگام پرداخت شیربها از طرف خانواده داماد قسمتی از آن را خانواده عروس به عنوان بخشش به داماد برمی گردانند که به آن کیسه دیبی یعنی سهم ته کیسه می گویند.   طوی اودونو Toy odono پس از مرحله خرج کشی نوبت تهیه هیزم برای سوخت غذای عروسی یعنی طوی اودونو می رسد. داماد جوانان روستا را خبرمی کند تا برای آوردن هیزم به صحرا بروند . کسی که هیزم بیشتری جمع کند و زودتربه روستا برگردد از طرف خانواده داماد یک جفت جوراب یا دستکش پشمی جایزه می گیرد.   دوواخ Dowāx پاتختی - جهاز یا جهیزیه عروس بعد از مراسم عروسی و معمولاً در روز پاتختی یا همان دوواخ به منزل داماد منتقل می شود. عروسی در این منطقه سه روز طول می کشد که این کار روز سوم عروسی انجام می گیرد.   سازاندا Sāzāndā همان آشیق ها یا نوازندگان محلی هستندکه کار آنها اجرای موسیقی برای شاد کردن مراسم عروسی می باشد. ساقدوش Sāqdoš دو نفر که ازبین دوستان صمیمی داماد انتخاب می شوند و در طول عروسی در سمت راست و چپ داماد هستند و اورا هدایت و راهنما یی می کنند. هر دوی آنها مجرد هستند    دایو یوله  dayo yole مرسوم است که داماد چیزی به عنوان کادو به  دایی بزرگ عروس تقدیم می کند   قیز ننه ی اولسون Qiz nanay ōlson آهنگ معروفی است به نام " ای وای دختر مادرت بمیرد" که معمولاً نوازندگان محلی هنگام بردن عروس این آهنگ غمگین را می نوازند تا اشک مادر عروس را در بیاورند. البته مادرعروس پیشدستی کرده و انعامی به سازاندا می دهد تا این آهنگ را ننوازد و آنها را غصه دار نکند.   لَک Lak پارچه قرمزی است که هنگام بردن عروس به خانه داماد روی سر عروس می انداختند   توی آنا Toyana مراسم جمع آوری پول از دعوت شدگان برای داماد است که در این مراسم متحمل هزینه های سنگین شده است.   کورَکَن شامی Korakan šāmi شام مخصوص داماد که شب روز سوم عروسی داماد وظیفه دارد جوانان و اطرافیان خود را به شام دعوت کند.   یِنگه yenga خانواده عروس یکی از زنان سالمند روستا را که اغلب ازبستگان نزدیک عروس است همراه عروس روانه می کند که به او ینگه می گویند. وظیفه او راهنمایی و  نشان دادن راه وچاه به عروس و داماد است   بولاماج bolāmāj نوعی کاچی که با روغن حیوانی برای زنان زائو می پزند.   بیزدن یگلر Bizdan yeglar از ما بهتران که به قول روستائیان موجوداتی هستند که سر به سر زائو می گذارند و به آزار و اذیت او می پردازند. روستائیان دورتادور اتاقی را که زائو خوابیده است با کارد خط کشی می کنند تا این موجودات نتوانند وارد اتاق شوند.   دیش لیک Diš Lik دندونک – غذایی که صاحب فرزندی که دندان درآورده می پزد و بین اطرافیان پخش می کند. این غذا را از حبوباتی مانند نخود و عدس و گندم وغیره می پزند.   اَل آچماک Al achmak مراسمی که صبح عروسی معمولاً در حیاط خانه ها برگزار می شد .نحوه آن با یک دستمال یزدی را به دست راست داماد می بستند و مهمانها به رقص و پایکوبی می پرداختند و بعد پولی را داخل دستمال می گذاشتند   اصطلاحات مرگ و میر   خیر Kheir غذایی که خانواده متوفی بعد از مراسمات به مهمانان می دهند   الحد alhad قبور روستاهای این منطقه معمولاً به طول دو وعرض یک متر و به عمق یک ونیم متر به صورت عمودی کنده می شوند. سپس از منتهی الیه داخل این گود و قسمت جنوبی آن گودی دیگری به عمق نیم متر و به طول درازای قبر و به طور مورب می کنند که درواقع محل قرارگیری میت است که به آن الحد می گویند.   آدونالوق Ādonāloq خیراتی که جمعه ها برای متوفی داده می شود.     در این قسمت به بیان کلمات و اصطلاحات مربوط به خانه های روستایی و شغل نان پزی که یکی از مهمترین کارهای زنان روستایی بوده است می پردازیم . کلمه تلفظ لاتین معنی عکس دالان آلته Dālān ālte مدخل و محوطه در ورودی خانه زاغا Zāqā زیرزمینی که به دلیل گرم بودن در زمستان ها محل نگهداری دامها بوده است.   طُولَه tovla طویله ای که به دلیل خنک بودن در تابستان ها محل نگهداری دامها بوده است.   اودونّوق odonnoq محل نگهداری سوخت برای زمستان   رَفَه Rafa طاقچه های بلند و باریک که بیشتراجناس نسبتاً نفیس مانند چینی های قدیمی را روی آن می گذاشتند.   یولاق yolāq پله های طبقه دوم ساختمان   موساراب - یازه Mossarab - yaze توالت   بیخ چینَه Bix Čina پی دیوارها که معمولاً ساخت آن را حدود یک متر از سطح زمین پایین تر شروع میکردند   پَردِ parde تخته های باریک که روی تیرهای چوبی سقف خانه ها می گذاشتند . قیش اِوه qiŠ eve محل سکونت افراد خانواده در زمستان که معمولا تنوری هم در آن بوده که در زمستان آنجا نان می پخته اند و بعد از نان پزی یک سینی فلزی بزرگ روی آن گذاشته و کرسی را روی ان می گذاشتند تا از گرمای آن برای گرم شدن هم استفاده کنند.   تون ton محل هیزم و آتش خانه حمام های قدیمی   تیان tiyān جایی که آتش ، آب خزینه حمام را گرم می کرد.   حامامچه hāmāmČe مسئول نگهداری حمام   نورَه nora داروی نظافت که قدیم درمحل خاصی از حمام استفاده می شد.   دیرَک dirak ستون های چوبی بسیار قطور که در ساخت خانه و مساجد استفاده می شد. سَکّه Sakkeh تنوری که درحیاط خانه بود و در تابستان برای نان پزی استفاده می شد.   قِزِل باداما Qezel Badama نوعی خاک رس که با آن تنور را می سازند.   کُلبه kolbe سوراخی به قطر ده سانتی متر در لبه پایین تنور که با یک مجرای لوله ای به سطح زمین راه دارد تا هواگیری برای سوختن سوخت آسان انجام گیرد.   کََرمَه - قالاق karma - Ghalagh نوعی سوخت که از فضولات حیوانی درست می کنند و مناسب ترین و مقاوم ترین سوخت تنور است. این نوع سوخت را دربرابر خورشید خشک می کنند . کَرمه را از کف طویله در می آورند و خشک می کنند ولی قالاق را ابتدا در جایی انبار (سَگیردان) و بعد خیس کرده و لقد کرده و به شکل بیضی به قطر 5 ال 10 سانت و به طول 30 ای 40 سانتی متر در می آوردند .   وَرَک– پوتا– گون varak -gavan potā- سه نوع هیزم صحرایی که به راحتی آتش می گیرد. از آنها در ابتدای روشن کردن آتش تنور استفاده می شود.   وردانا Vardana وسیله ای که چونه های خمیر را به صورت لایه نازک در می آورد   نان نان Nan nan ظرفی که نان را در آن نگه می داشتند. نوعی جانانی بود که البته ازظروف چوبی مانند صندوق هم استفاده می شد. امروزه با آمدن ظروف پلاستیکی استفاده از این وسایل دیگر متداول نیست.   ارسین Arsin سیخ نان پزی – وسیله ای از جنس مس در اندازه های مختلف که برای بیرون آوردن نان از تنور و به هم زدن آتش تنور استفاده می شد.   کوسّو Kussu چوبدستی نسبتاً بلندی که برای به هم زدن آتش و جابه جا کردن هیزم تنور استفاده می شد.   دستو dastō ظرف و آب داخل آن که در کنار زنان روستایی هنگام پخت نان قرار می گرفت تا هنگام چسبیدن خمیر به دست یا تنور از آن استفاده کنند.   سیله جَک Silah jak دستمالی که با آن چندین بار طی نان پزی دود خاکستر تنور را از دیواره تنور پاک می کنند تا نان به دیواره نچسبد و به آسانی جدا گردد.   اون سفراسه Ōn- sōfrāse سفره ای که هنگام پخت نان لواش می گستردند و روی آن را آرد می ریختند تاخمیر به سفره نچسبد   گونّا Gonna چونه های گرد خمیر که برای قرار گرفتن درتنور آماده شده اند.   لالممن Lamman وسیله ای معمولاً دایره ای شکل از پارچه که خمیری را که با وردنه به صورت لایه نازک در آورده شده را روی آن قرار می دهند تا به تنور بچسبانند   ساجاق Sājāq سه پایه ای مثلث شکل و فلزی که روی اجاق گذاشته می شود تا قابلمه غذا روی آن قرار گیرد. لانچا Lancha ظرفی سفالی برای وردنه دادن   ال چورَگی Al Čoragi نوعی نان تنوری گرد یا بیضی شکل و ضخیم   جوّنه Jona نوعی نان جو که در سال های گذشته مدتی در منطقه متداول شد و زیاد مرغوب نبود. امروزه پخت این نان از رواج افتاده است.   آجه خمیر Āje xamir مایه ای که به خمیرمی زنند تا تخمیر شود   آجوماک Ājomāk ورآمدن و تخمیر خمیر   کوت Kot   نان هایی که به علت خوب تخمیر نشدن خمیر یا کم قوتی گندم یا مناسب نبودن حرارت تنور به دیواره تنور نمی چسبند و به کف تنور می ریزند. این نانها به مصرف چهارپایان می رسند.   داسّار Dassar آسیاب دستی - دو تیکه سنگ گرد اولی ثابت و دومی سوراخی از وسط دارد که برای ریختن گندم و جو برای کندن پوست و خرد کردن  درست کردن بلغور و حتی آرد کردن به کار می رود اَریشتَه کَسمَک Arishta kasmak درست کردن رشته آشی با وسیله چرخهای مخصوص که معمولاً زنی به عنوان اَریشتَه کَسَن از این چرخها داشت و با گرفتن مبلغی رشته بقیه مردم را می برید . فَتیر یاپماک Fatir yapmak  در همان تنوری که برای نان پختن استفاده می شد فتیر هم می پختند   اوگردان Ov gardan وسیله ای که به وسیله آن خاکستر را از داخل تنور در میآوردند سیخ Sikh وسیله ای به طول تقریباً 2 مترکه با آن آتش هیزم تنور را به هم میزدند و همچنین برای شکستن قالاخ (سوخت حیوانی )به کار می رود لانجون Lanjon ظرفی سفالی که برای درست کردن خمیر برای نان پختن استفاده می شد ساج Saj در تنور   اودون Odon سوخت حیوانی   موچالا Mochala فضولات حیوانی که به صورت گلوله های کوچک در می آوردند و برای سوخت زمستانی خشک می کردند   آزالا Azala بعضی اوقات فضولات گاو را موقعی که تازه است روی دیوار می زدند و همانجا خشک می شد   سیچان قولاقه Sichan gholaghe نوعی هیزم   شور shor نوعی هیزم   سَگیردان Saghirdan در زمستان موقعی که طویله پر می شد فضولات را در می آوردند و آن را در چاله هایی که معمولاً در هر حیاطی بود می ریختند تا در تابستان آن را برای سوخت خشک کنند       لغت ها و اصطلاح های مشاغل مختلف   لغت تلفظ لاتین معنی عکس بزّاز bazzāz پارچه فروش که به چیت و چلواری هم معروف بودند   هَرزه گرد Harzah gard کلاف بازکن که وسیله ای بود که با آن نخ های کلاف شده را باز می کردند.   کمان حلاجی با مشته چوبی   با کمان حلاجی پشم و پنبه را قبل از آنکه به مرحله بافت برسد از هم باز می کردند. کمان حلاجی دارای زه بلندی بود که با کمک مشته چوبی به لرزش درمی آمد و پنبه ها را می لرزاند و از هم بازمی کرد.   اِیگ eyg چرخ نخریسی که پشم یا پنبه را به نخ تبدیل می کرد. درقسمت پایه این دستگاه میله یا دوک فلزی نصب می شد که به آن اِیگ می گفتند.   آغورشاق āqoršāq در قسمت تحتانی دوکهای نخ ریسی صفحه دایره شکل چوبی قرار دارد که محل جمع آوری نخ است .   تاراخ Tarakh وسیله قالی بافی برای صاف کردن   دَفَ Dafa از وسایل قالی بافی  برای کوبیدن ارقج اَرقَج arqaj پود – نخ های نسبتاً ضخیمی که بافنده پس از بافتن یک رج آن را ازمیان تارهای قالی عبور می دهد و با دَفَه آن را می کوبد تا محکم شود.   کوجه Kōje چله کش تارهای جاجیم یا گلیم را از قطعه چوبی عبور می دهد که به آن کوجو می گویند . بعد ازبافتن چند رج کوجی را جابجا و به طرف جلو هدایت می کنند.   اورنک oranak طرحها و نقوش نقش مهمی در بافتن قالی دارد . نقشه ای که از روی آن طرحها را می بافند اورنک می گویند.   شَرَفه šarafa نقوش حاشیه قالی را می گویندکه به گَل قییِت (galgiet) و مارمیل(mārmil) مشهورند.   شَمرَه šamara نقوش متن قالی که به آلماگل(ālmāgol) و علم(alam) هم مشهورند.   بویاخ boyāx روناس که ماده ای است که رنگرزان محلی برای رنگرزی کلاف پشمی و غیره استفاده می کنند. زَگ zag زاج که ماده ای است برای رنگرزی پشم   گووالا gōvālā انواع خورجین و گاله را می گویند که از گلیم درست می کنند . گاله اغلب در کودکشی استفاده می شود.   کَلَش kalaš گیوه – که همان محصول مهم گیوه کشی از ارزنده ترین هنرهای بومی و صنایع دستی روستایی است. در این هنر از وسایلی مانند چکش ، سندان، مشته، درفش ،گزن و انبردست استفاده می شود. پَرک Park رویه ی کفش های روستایی که از نخ پنبه ای درست می شد. برای کف این کفش ها هم معمولاً از نوع آجیده و پارچه ای یا لاستیکی استفاده می شد.   کوروک kōrōk کوره های سنتی درآهنگری که برای گداختن آهن استفاده می شود.   دلَّک Dallak سلمانی که دندان هم می کشیدند   کلبَتِین kalbateyn گازانبر دندان کشی که ا ین کار هم از وظایف سلمانی ها بود یرگن Yergan تیغ سلمانی   فیطا Fitā لُنگ حمام معمولاً بزرگترها و جوانها در داخل حمام عمومی لنگ می بستند   قوتو نومورتایی Qoto nomortāi دوره گردهایی که اجناس خود را به روستاهای اطراف می بردند وچون برای فراخواندن مشتری فریاد می زدند قوتو نومورتایونان یعنی قوطی کبریت دربرابرتخم مرغ یا می گفتند قوتو نومورتا پولونان یعنی قوطی کبریت و تخم مرغ در برابر پول به این نام معروف شده بودند.   اَرقَج گچمه Arghaj gechma گاهی قالی به اتفاق دو نفر بافته می شد و اگر نفر دوم حضور نداشت نفر اول تا وسط قالی را می بافت و بقیه را برای نفر دوم جا می گذاشت    دار Dar ستونهای چوبی در دو طرفین قالی   زیر دار Zir dar چوبهایی که زیر دار قالی بودند   بالا دار Baladar چوبی که روی دار قالی بود   قاتار ghatar در قالی بافی هر ده قاتار را یک خانه می گویند   ایمَج Image کسی که برای قالی بافی کمک گرفته می شود   آل باسما Al basma بعد از یک ردیف بافتن قالی ردیف دوم توسط دست طوری ارقج را می گذراندند که تار و پود قالی شکل گیرد   ه
[ شنبه پانزدهم بهمن 1390 ] [ 16:8 ] [ رضا اتابکی ]

شاعر فرهیخته و نویسنده چیره دست جناب آقای استاد یوسف عبدالحسینی به سال 1338  در قریه میلاجرد و در یک خانواده معمولی دیده به جهان گشود . ایشان در همان سنین طفولیت در سن 6 سالگی در یکی از مکتب خانه های میلاجرد و زیر نظر استاد علی قلی عاشوری شروع به آموختن کلام الهی می نماید وبا توجه به هوش سرشاری که داشت  توانست با وجود سن کم در عرض سه ماه قرآن را بیاموزد و تعجب همگان را وا دارد و لقب کوچکترین قرآن خوان را به خود اختصاص داده و مورد تشویق استادان و قاریان آن دوره از جمله حافظ کل قرآن کریم استاد مالک رقابی قرار گیرد. ایشان درهمان سن 6 سالگی همراه خانواده خود به تهران مهاجرت می کنند و با توجه به شرایط  زمانه  از همان دوران کودکی کمک خرج خانواده می شود و از نعمت درس و مدرسه محروم می ماند چند سالی به همین منوال می گذرد و در سن 10 سالگی موفق به ورود به مدارس شبانه می شود و متعاقب آن به کارش هم ادامه می دهد و درسش را  تا مقطع دیپلم ادامه میدهد بعد ازآن همراه مردم انقلابی به مبارزات سیاسی ضد نظام فاسد شاهنشاهی می پردازد و بعد از پیروزی انقلاب به عضویت رسمی سپاه در می آید ولی بعد از مدتی از سپاه استعفا داده و با شروع جنگ تحمیلی با توجه به متاهل بودن و فرزند کوچک داشتن وشرایط سخت زندگی  با عنوان بسیجی به جبهه های حق علیه باطل اعزام و درطول چندین سال جنگ جراحتهای کوچک و بزرگی نیز بر میدارد. استاد فراز و نشیبهای زیادی را پشت سر گذاشته و شغلهای زیادی را تجربه کرده است که از آن جمله  می توان به کارگردانی ، فیلم نامه نویسی ، بازیگری در سریالهای متعدد ، تدریس ، فیلم برداری و دوبلاژ  اشاره کرد . البته استاد در روح موسیقی نیز نفوذ کرده و دستی هم درموسیقی سنتی و نوازنگی سه تار دارند در کنار تمام این کارها همیشه به نویسندگی  وشاعری نیز پرداخته و آثار و اشعار متعددی از خود به جای گذاشته است که یکی ازآثار ایشان  رمانی است که در شرف چاپ می باشد  و چندین رمان دیگرنیزدر حال اتمام  می باشد . البته زندگی در تهران و مواجهه با فرهنگ غیربومی باعث نشده که فرهنگ اصلی و زبان مادری خود را فراموش نماید بلکه چنان هویت اصلی خود را حفظ کرده که از میلاجردیهای خود میلاجرد هم بهتر و سلیص تر ترکی ، صحبت می کند  و چنان کلام شیوا و صدایی رسا دارد که انسان با همنشینی و هم صحبتی با او سیر نمی شود. در ذیل یک نمونه از کارهای ایشان که جمع آوری  واژگان پیشینیان همراه با معنی فارسی و با لهجه میلاجردی می باشد را با مقدمه خود ایشان در سایت میلاجرد قرار می دهیم و چند نمونه کار ایشان که معرفی و تشریح مراسمات مذهبی و بومی میلاجرد می باشد را به مرور انتشار خواهیم داد. در پایان از استاد عبدالحسینی کمال تشکر را داریم که این آثار گرانبها و ارزشمند را در اختیار ما قرار داده و اجازه نشر آن را در سایت میلاجرد دادند . باشد که این کار خیر مورد توجه و استفاده میلاجردیهای عزیز قرار گیرد .در ضمن این واژگان نیز همانند لغت نامه قبلی دائماً در حال بروز رسانی می باشد پس اگر لغات جدیدی به ذهنتان رسید حتماً به ما اطلاع دهید تا به این مجموعه اضافه کنیم . بنام دوست ، که هیچ نیست ، هر چه هست اوست اکنون که گرد پیری بر سر و ناتوانی بر جسم و نامرادی ازعمرم به پایان خود نزدیک می شود . این امانت را که در پس پرده فراموشی مانده بود ، بار دیگر از پشت شیشه مات سر گشتگی و دلبستگی به مام وطن میلاجرد که نامادری کرد و به آغوش نا مهربان نا کجا آباد تهرانم سپرد. به نشانه اکرام به فرزندان برومند و خرد پیشه میلاجرد باز می گردانم تا حجتی باشد آنان نیز در جهت ارتقاع فرهنگ پیشینیان همت گمارند و این باغ خزان زده از فرهنگ بیگانه را بار دیگر به جایگاه اصلی اش باز گردانند .    واژ گان پیشینیان حرف آ     1.                    آی = ماه (قمر) 2.                    آی بابا = نامی کودکانه برای ماه 3.                    *آرمی یای!آج می یای= (خسته نباشی)خوش آمد گویی به مسافری که به وطن برگشته 4.                    آرا =  ما بین، میانه،رابطه...(آراموز کوک اُلسون =رابطه مون عالی بشه...) 5.                    آتشک = زخمی است بدون درد،که( درکامه) مرحله ی نخست از بیماری سفلیس 6.                    آبِ = آبی (رنگ آبی) 7.                    آخشام = غروب 8.                    آخشام چاقه = هنگام غروب 9.                    آغ = سفید   10.                آغ  قوشغون= جوانه ای زیر خاک برساقه روییده باشد 11.                آغاج = واحد طول – فرسنگ 12.                آغاج = درخت 13.                *آغور چاق= قرقره ی چوبی در انتهای دوک پشم ریسی 14.                 آجـّود ما – آجودّ،ما = .........؟؟؟ 15.                آچوغ=  باز (نسبت روشنی رنگ) 16.                آرتوق= زیادی ،اضافه 17.                آذ غا = آذوقه،( علوفه ی احشام) 18.                آزالا-آذالا = مدفوع خشک شده ی احشام حلال گوشت، به مصرف سوخت می رسید 19.                *آشمال = آدم پاچه ورمالیده،دو بهم زن آلا پولا = مـُلـوّن، رنگارنگ (مراد درهم رفتگی رنگها ) 20.                آ،وَ،لـَت –آولت = اد ویه ،(سبزی جات معطر پودرشده) 21.                آدونا= جمعه (آدینه) 22.                آجـّه خمیر= خمیر تـُرش که به عنوان  مایه ی خمیرمصرف می شده   حرف الف              23.                اَرسین= سیخ کوتاه سر کج وته پهن ،وسیلهای برای درآوردن نان از تنور 24.                 اَ گیردک = خمیر نان فطیر که به شکل دایره می بریدند و در روغن سُرخ می کردند، نوعی  شیرینی 25.                اَریش = نخ از جنس پنبه ( تار قالی بافی) 26.                ارَ،قَج = پودی از جنس پنبه که دربافت قالی بکار می رود. 27.                اَریشتـَه – اَ ر ی ش تَ= رشته 28.                   اَ ریشتَ ،آشِ =آش رشته 29.                اَر،گیش،اُور،گوش – اَرگیش اُورگوش = کج و کوله ،غُر شده ،لِه و لورده ... 30.                اَتـَک = دامن ،پایین لباس (الیم، ات َ گیـَه - الیم اتگـیـَه ) 31.                اَنیک= سگ مادّه 32.                اَنتیکه  =آنتیک، عتیقه 33.                اَم نیک =پستانک 34.                ا َسکـِه = پوشک،پارچه ای که برای بلک کردن نوزاد بکار می رود. 35.                اَسنـَده –اَس،نَ،دِ = دهن درّه کرد 36.                اَ رقه = زیرک،زبل،حقه باز(آدم دریده،حُقه باز،موذی ...) 37.                اَگیردک = قرقره ی چوبی که در دوک های پشم ریسی نقش چرخ لنگر را داشته 38.                اُل مُوشتاق = دست دادن 39.                الـَمـَه = دست مالی نکن، 40.                اَلـّش مـَه = ور نرو 41.                اَ ل بَت(البت) = البتـّه 42.                أیخ،یوله = بیرون روی ،اسحال 43.                اَل،جک- الجک = دستکش 44.                اَلـَّشـده = درگیر شد، دعوا کرده 45.                اَم جک = پستان 46.                اَزیل گـَن = لوس،نُـنُـر،عشوه گر... 47.                ازگـَه =شاخه ی نازُک 48.                از،بس،گـَه = همیشه گاهان ، از بس، بسیاری از اوقات 49.                اِلدن بوُرون = بیرون از ایل،ترک ایل کرده،کنایه از آدم است که خارج از 50.                ایش،قیر مـَه = سِک،سـِکه 51.                * ایشگیل  = چنگک،قلاب،( احتمالأ در گذشته یکی از ابزارهای جنگی بوده است؟) 52.                ایچین چـَکده = آه کشید. 53.                ایپ،اُو،جـِه = سرنخ 54.                ایت بور نه = کاسه برگ خشکیده ی گل (گل نسترن وحشیکه چهار گلبرگ دارد وبه رنگهای سُرخ و زرد می باشد 55.                آما نا، بند = سُست ،بی دوام،به فوتی بند بود 56.                اُمـّا = نوعی نشستن (شیوه ی نشستن قاپ باز ها ) 57.                 * اِم، نُ،وا – اِ منـُوا= نوعی نوشیدنی  از آب انگور سیاه برای مراسم شب چلـّه 58.                اُر تان جول= فرزند وسطی، میانی، کوچکترازبزرگ،بزرگتر از کوچک، 59.                اُ ر،نـَک = نقشه ی قالی بافی 60.                اُر،گـَن! = یاد بگیر،بیا موز! 61.                اُ وُج = مُشتی از هر چیز( دست کاسه شده) 62.                اوُ جا = بلند ،رفیع ... 63.                اُوجا،بوی = بلند قامت 64.                *  اُود غونـّه = حرف شُ خورد ... 65.                اُست و باش = وضع ظاهری پوشاک،واژه ای که بانوان بکار می برند 66.                اُتُ اَجَل =  ................. خس و خاشاک 67.                اُو کالا = مالش دان با کف دست،پورد کردن سبزی خشک ... با کف دست 68.                اُ لوُم ایتیم =گم و گور شده ،مرگُ میر ... 69.                اُخو لوُو= چوب و صاف باریک که برای پهن کردن چونه ی خمیر،در پخت نان لواش به کار می آمد  70.                اُ خو را = کوزه ی کوچک به رنگ گل اوخورا 71.                اُ خ = تیر پیکان دار (تیری که از چلـّه ی کمان رها می شود.) 72.                اُغور  = مقصد، راه ... 73.                اُغور بخیر = مقصدت بخیر باشد ،به راهی که می روی در آن خیر باشد 74.                * اُُغور جالوخ= پولی که بابت ره توشه به مسافر می دادند 75.                اُوُرد = اُورت ، فراوان 76.                اُود لک،ئود لک = بُز دل،بیعرضه،ترسو،بی جُربزه،... 77.                 اُودوغ =آب دوغ 78.                اُ راغ = داس 79.                اُراغ چا = داسچه(داس کوچک ) 80.                اُیناش- اُی،ناش = مرد فاسق، رفیق زن بد کاره 81.                اُو ی نار باش= بازیگوش، آدم سر بهوا 82.                اُست و باش = کنایه از از پوشاک است 83.                اُو گردان =آب گردان ،ملاقه ی بزرگ مسی 84.                اُوشاق جاقاز = طفلکی! کنایه از آدم بی کسُ کار... 85.                *  اُو زاخ،تومـّان = دامن بلندی که بانوان سالخورده می پوشیدند. اغلب از پارچه ی متقال آبی رنگ(بـِز) دوخته می شد.البته به تناسب موقعیت اقتصادی خانواده ها وضعیت،از پارچه های دیگری مانند کـُدری... نیز دوخته می شده است. 86.                 * اُ و ی، نوُک = پیشبندی که به سینه ی کودکان خرد سال می بستند تا لباس آتها کثیف نشود. 87.                اُخشات = تشبیه کُن 88.             اُ خشاما (اُخشا تما ) =  مویه کردن،هنگام گریه برسر مزار وتشبیه کردن میّت به  به اشخاص دیگری که قبل از او مرده اند (بدل دادن ) 89.                اوجار= تنه ی درختی که گاو آهن را به آن می بستند برای شخم زدن زمین 90.                 ا ُوُ نگ = آونگ،آوند.(ساقه ی بلندی از درخت انگور(مو)برای خشکاندن انگور 91.                 ایگیت= جوان (مراد جوانمرداست) 92.                 * ای-مَ جهِ ،ایمجه = امداد چی،امدادرسان، یاری کننده درکار عقب اُفتاده، مراد کمک رساندن در قالی بافی است 93.                ای،ران،تـَر،خَ،نَ – ای ران ترخنه = نوعی آش *[1] 94.                ایپک = تار ابریشم (منسوجات بافته شده از ابریشم) 95.                ایپلیک = نخ تنیده شده از پنبه 96.                ایشاردِ = لبخند موذیانه،کنایه از لبخندی است که در موقعیت هایی مانند (خند رضایت)لبخند بی ادبانه... لبخندی که دنداهای پیشین دیده شود. 97.                ای،شیخ – ایشیخ = روشنایی ،نور 98.                اُ لمـَه =گره ی قالی  حرف ب 99.                باداما =خاک رس 100.            باتمان = من_ واحد وزن معادل یک من،سه کیلو 101.            بابا قورّه = باباقوری 102.            باخا ! = ببین، نگاه کن – هنگام تعجب از شنیدن خبر،و در مواقع اعتراض برزبان جاری می شود. ...  103.            باس مار لاده = غافل گیرش کرد،یقه شُ گرفت، له و لورده اش کرد. ... 104.            باس دور ما = پس دوزی( شیوه ای برای دوخت قسمت هایی از لباس ،تو گذاشتن  لبه ی پارچه 105.            باشـّاق =خوشه ی گندم که هنگام درو به زمین می ریزد 106.            باق دوج= حالت نشستن ،چهار زانو نشست 107.            با قِ منـّاسه = باقی مانده اش 108.            بابا بوکّ = پوپک، هُدهُد 109.            * بابولا بُستان= خاک بازی کودکانه( تپـّه ی کوچکی که با آب خاک درست می   شد.)    110.            بالا = خُرد ،کوچک 111.            بالام = فرزندم 112.      * بای،داخ- بایداخ= پرچم،علم، لوا ،بیرق(بوته ی تزئـیـن شده با پارچه های رنگی را به دست پسر نا بالغی می دادن  اورا سوار استر پیش آهنگ میکردند وخرج عروسی شامل آرد،روغن،برنج،دام زنده، را از خانه ی داماد به خاته ی عروس می بردند ،خانواده ی عروس با گرفتن آن بوته انعامی به آورنده ی بایداخ میدادند. 113.            بای دا = بادیه، ظرف مسین که برای جوشاندن شیر 114.            بـَنـَوُش = رنگ بفش 115.            بـَلـَشده = غلطید،قـِل خورد، 116.            بـَبَم = بچّه ام ،فرزندم 117.            بـبـم بالا سِه = بچّه ی بچـه ام 118.            بَر،کیم، مَ – برکیمـّه = بازی قایم بشک (چشم گذاری) 119.             *بـَبی لـَک = عروسک کوچک در نقش نوزاد که از چوب و پارچه می ساختند 120.            بـَم مـَچـّه = ضربه ای با کف دست برسر کسی یا خود کوبیدن (ایمایی که کنایه از دشنام است 121.             *بـَچّ = خشتـک شلوار زنانه 122.            بـِز = پارچه ی ارزان قیمتی از خانواده ی،کر با س،متقال ... 123.            بـُز = پارچه ی رنگ و رو رفته،کدر شده وهر رنگی که ما ت شده باشد... 124.            بـُزاروب  = رنگ و،روش رفته،مات و کدر شده 125.            بـَیـَخ = ماضی گذشته (چندی پیش) 126.            بـَیـَخ لـَرِ= چندی پیش 127.            بـَد = زشت، ناسزا ، فُحش رکیک ... 128.            بـِل = بیل 129.            بـُرک =کلاه (کلاهی از جنس بـَرَ ک، (دوُر له بُرک = کلاه لبه دار) 130.            بُرک آلوب قاشما = یک نوع بازی محلّی 131.            بُغاز = گلو 132.             *بـُغاز آلته = زیوری از جنس نقره ... که با نوان برای بستن روسری(چارقد) زیر گلو می بستند. 133.            بُـغا = گاو مادّه ی آماده ی جفت گیری 134.            بـُغـا = یک بغل از علوفه (کاه،یونجه...) 135.            بو جاقا = کـُنج،گوشه، زاویه 136.            بو غاناق =گرد باد 137.            بولان نوب = آلوده شده 138.            بوقـّا ناغ = قوز،بر آمدگی در ناحیه ی پشت به علت پیری یا بیماری 139.            بـِی قوش=(بوم قوش )جُغد ،بوم 140.            بیر اُوُرد = یکسره ،پشت سر هم تکرار شده 141.            بیز = دِرَ فش ،دست افزار پینه دوز ها،کفاش ها 142.            بیز = ما 143.            بیزیم = منصوب به ما 144.            بیزلر  = ما ها (جمع) 145.     بور ما کـَسَن = وسیله ای برای خُرد کردن علوفه (بورما، شامل تیغه ی تیز از جنس فولاد به طول حدودأ بیست سانت که در تنه ی کنده ی درخت کار گذاشته می شد و به وسیله ی آن علوف را خُرد می کردند برای خوراک دام ها . 146.            بور ناخ = دماغه،نبش چهار راه 147.            بـُنــُّرون – بـُن، نو، روخ = یوغ 148.            بوین- بوی ن = گردن 149.            بورون طنه=[کنای] با اخم تخَم ( طعنه) 150.            بوی، بوُسوم = قد و چهره ( آنچه از اندام وچهره به چشم می آید) 151.            بود = کامل، کسی که دارای صفات اخلاقی است ... 152.            بورّ = مراسمی بوده درفصل برداشت گندم (دریک بخش جداگانه شرح داده خواهد شد) 153.            بورقا = بـُرقه ( پارچه ی سیاه رنگی که بانوان با آن صورت خود را می پوشاندند) 154.            بیر چک = زُلف 155.            بیر چک ایچه = گیره ی موی سر خانم ها 156.            بی وَصال =یاوه بیهوده 157.            بی د ست آلاد =(بی دست آ لت)=   آدم بی دستُ پا بیعُرضه 158.            بی حوُ لِ بلا  =ناگهانی،یهویی 159.            بی لک،بیلک = دور مُچ دست 160.            بیـّرَ- بیر،رَ = کـَک 161.            بیت = شپش حرف پ 162.            پادار = شجاع،نترس،مقاوم (پایداری و استقامت در مقابل دشمن...) 163.            پالتار = پوشاک،البسه... 164.            پای = سهم 165.            پا پای اُلما =پیگیر مباش، بیخیال باش... 166.            پالاس = پِلاس – فرش،زیرانداز 167.            پالچوغ =گِل 168.            پا،پای اُل! =پیگیر باش،توجـّه کُن! 169.            پاشنا گر= وسیله ای برای درست کردن (کِرد،مرز) درمزارع، شبیه بیل 170.            پارچا،پارچا = پارچه،پارچه (تیکه تیکه) 171.            پاوّا جا – پا برجا،مدام، دائـم، همیشه 172.     پـَرپیلده،پـَر،پی،لَ،دِ  =ضربه ی آرام باکف دست (باور عامّهاین بوده،چنانچه شخص سیّدی با کف دست به پشت،کتف شخص بیماری بزند او شفا خواهد یافت) 173.            پس تا = دفعه،بار 174.            پَس نـِجـَه! = پس نه چند، چرا که نه! 175.            پـَتـلـَه = گندم نیم کوب پُخته شده 176.            پَ،سَ، چیلــّار = چیدن خوشه های انگور بر جا مانده (که پس از چیدن کامل انگور، روی درخت مو، بجا می ماند) 177.            پَ،سَ = لیفه ی تـُنبان 178.            پـَن،جَ – پـَنجـَه = یک پنجم  از یک کیلو (واحد وزن) 179.            پـِشمان = پشیمان،نادم ... 180.            پـَتـلـَه = گندمِ پخته شده ای که به وسیله ی دستار(آسیاب دستی) نرم شده باشد.با آن آش می پختند. 181.            پـُخ، پوسور = آت آشغال (حَـلـِه حوُله ی خوراکی) 182.             *پوف،تیرینـّگـَه = نان دوباره پز (نان بیات خیس شده وروی آتش تف داده شده ) 183.            پو کا = پهلو ،ناحیه ی دنده های بدن 184.             *پولّ ِ بُرک = کلاه زنانه که سکه هایی از نقره ...برروی آن دوخته باشند(کلاهی که نو عروسان برسر می گذاشتند.) 185.            پورت لادِ= ازهم واشد ،در رفت،پراکنده شد. 186.            پوزول ده = از هم گسست،بهم ریخت،داغون شد 187.            پورت دِ= دررفت،جیم شد. 188.            پوت = پیت حلبی،ظرفی برای نفت و بنزین 189.            پورساموش = پلاسیده شده 190.             *پوس =یک برگ کاغذ 191.            پیش اُو =ادرار 192.            پیس موروت = آدم زشت ،بد ترکیب ... 193.            پیاز ِ = رنگ پیازی 194.            پیر،پیرک = پر،پری،نازک کم دوام 195.            پیشیک، بـَزَد مَ = آراستن گربه – مترادف گربه رقصانی 196.            پی نَ که = چُرت زدن،غیلوله 197.            پی،سوز = پـیـِه سوز  198.            پوروزَ= فیروزه 199.            پوف لوک = قسمتی از روده ی بُز یا گوسفند که بر اثر فوت کردن باد می شد (باد کنک ) 200.            پولوش،پولوش =پولک،پولک (کنایه ازخُرد شدن اشیاء شکستنی) 201.            پخشـَه،پخشـَه = ترک خورده (کنایه از ترک خوردن درتمام سطوح اشیاء) 202.            پور چوک = منگوله ی ابریشمی (منگوله، سر نخ تسبیح، ویا هـر چیزی شبیه آن) 203.            پیش اُو = ادرار، زَهر آب   حرف ت 204.            تاره = آفریده گار، الله ،خدا 205.            تای با تای = لنگه به لنگه 206.            تاقـّا =ترقه 207.            تازّا= تازه – مخالف بیات (تازه ی خوراکی ها ومیوه ها[انگور تازه ،نان تازه...) 208.            تای داس = تای دست (کشیده، سیلی،لنگه ی دست) 209.            تالفاس= تلاش و کوشش تقلا... 210.            تا ب،ما،جا- تاب ماجا = چیستان ،چیست آن 211.            تِـنچه = تیانچه ،ماهیتابه 212.            تـَرسـَه = وارونه ،پشت رو 213.            تـَرَ کـِه = نوعی حلوا *[2] 214.            تـَلـَه= سنگ ورقه ای سیاه رنگ 215.            تـَر،خَ،نَ –ترخنه = ترخینه (گندم پوست کنده ی بلغور شده)][3] 216.            تـَرنجـَمـِه – تَ،رَن،جَ،مِ  =  ترنجمی،تر انگبین (دارویی گیاهی ) 217.            تـَپـّـَه = تپّه، قسمت بالای سر،ملاج 218.            * تـَبـَر جـَک- تـَپـَر جـَک = درپوشی از جنس پارچه برای بستن در کوزه ی آب 219.     تـَخته بوی ماغ = گردن بندی از جنس پارچه به عرض حدودأ ده سانتی مترکه سکه های نقره ... را روی آن می دوختند و هنگام ورود عروس به خانه ی داماد مادر شوهر آنرا به عنوان خلعت به گردن عروس می آویخت (بنظر می رسد در گذشته های دُور، این گردن بند به عنوان پشتیوانه ی مالی عروس محسوب می شده است ؟!... 220.     تـَر چَک (تـَر،چَک) = مُرکّب از دو واژه ی [تر] به معنی عرق [چـَک] به معنی کشیدن ،مترادف عرق گیر [ کسی که در هوای سرد با زیر پیراهن،یا لباس خیلی کم در فضای باز تردّ ُد کند.] 221.            تـِل = موهای قسمت جلوی سر 222.            تـِز دَن = صبح زود،زود ترین زمان صبح 223.            توس،بور = اخم ، لب و لوچه ی آویزون،چهره ی دژم... 224.            توس بور له = کسی که اخم کرده باشد ،لب و لوچهاش آویزان باشد. 225.            تور با = توبره 226.            * تـُر لا ما = گردن بند توری بافته شده با مُنجوق وتزئین سکـّه 227.            تـون،گو،لُه – تون گولَ = تـُنگ گونه،کوزه کوچک سفالی که اسباب بازی برای بچه ها محسوب می شد. 228.            تود قون = تیره (نسبت سیری و روشنی رنگ) 229.            توخ = رنگ تیره، سیر 230.            تــُپــّا = توب گونه ،ورم کرده،باد کردن قسمتی از بدن بر اثر ضربه ... 231.            توخماق = پُتک چوبی (وسیله ای برای نیم کوب کردن،پوست کندنِ غلّات و حبوبات) 232.             *تـُربَـنـّاز- تـُر- بن- ناز = توبره انداز ،موجودي خيالي براي تر ساندن بچـّه ها (لولو) كسي كه بــّچـه هارا درتوبره مي اندازد وباخود مي برد. 233.            تیکَ پارا= کنایه از مقداری وجه نقد(صنّار سه شاهی) 234.            تیثمال = ضرب المثل ... شاهد آوردن برای حرفی که می زنیم...؟ 235.            تیرینگ – تی،رینگ  = تیر،سِفت، بسیار کشیده شده 236.            تیرینـّگَ = رباعی،شعر،... 237.            تیان = بخشی از خزینه ی حمّام  که بافلزی مثل مس ... گرمای حاصله از تون(آتشدان حمام را به آب خزینه می رساند وباعث گرم شدن آب می شد. حرف ث 238.            ثیق = ثـِقل، رودل   حرف ج 239.            جَخت = به زوز،به سختی... 240.            جام = کاسه 241.            جوُکـّه= بهانه گیر،زودرنج 242.            جُو وَ  َنـَزـَن ،جو،وَ نَ،زن = زن جوان (دختر نو بالغ) 243.            جُ لن مرگ= جوان مرگ 244.            جُن گه =  جوان گاو (گاو جوان، گوسا له ی آماده ی کار) 245.            جـوُوال = جـوال 246.            جوجوخ= قندیل یخی  247.            جُ، وُ، نَ –جُـوُ نـَه = جوینه،نان جوین،(نان پخته شده از آرد  جو) 248.            جیز لاخ =دنبه یا پی تف داده شده 249.            جیل دِرَن جیب = دمدمی مزاج،غیر قابل پیش بینی... 250.            جیزّیخ پوزما = کنایه از خط خرچنگ غورباغه (خط افراد کم سواد) 251.            جیکّ وبوکّ= راز،سرو سرّ،اسرار درونی ... 252.            جینـَه = ژنده ، 253.            جیرِ جینّـَه =  لباس های فرسود و کهنه شده،خورده پارچه، تکّه پاره ... 254.            جیریک دان = سنگ دان ماکیان 255.            جیرّ = کِش 256.     جیقـّین = چیزی را در گوشه ی دستمال یا روسر ی گره زده باشند کنایه ازچیزی گرانبهای اندک برای دارنده ی آن (شاید مترادف جیفه،در زبان عربی،یا چانتا به معنی کیسه ی کوچک( مترادف همیان،مرکب ترکی و فارسی)باشد. 257.            جیره جیقـّین = تای و توشه ی اندک  حرف چ 258.            چَرچه = [چها چوب] نوعی در چوبی برای مکان های رو باز (چهار چوب نرده ای ) 259.            چـَرَک = چارک (واحد وزن، و واحد طول) یک چهارم کیلو و یک چهارم متر . 260.            چَمبر َ = چنبره  حلقه ی چوبی که برسر طناب بسته می شده باربستن ابر  وسفت کردن آن 261.            چتین = سخت و طاقت فرسا 262.            چَ نَ =چانه،زنخدان 263.            چـَرقـَد =چهارقد، روسری بزرگ 264.            چَـپـّهِ = دست افشانی،دست زدن ،کوبیدن دو کفـّه ی دست برهم در مواقع شادی(جشن،عروسی...) 265.            چـَپـَلَ= دست و پا زدن 266.            چـَپـَلَ چالای =  دستُ پا زدن هنگام مرگ از روی درد.(مترادف  ور بپری) 267.             *چـِشمـَک = سایه بان چشم،کلاهی از چرم که فقط قسمت جلوی آن دارای لبه بوده و به وسله ی بند به دور سر بسته می شده   268.            چار سه =  چهار سو، چهار راه 269.            چاغـّال، شاغال = شُغال 270.            چاقـّا لا = چاقاله 271.            چورک،قاتوغه = اشگنه 272.            چاق = وقت،هنگام 273.            چاقّ چاقـّان = جغجغه اسبازی کودکانه 274.            چاقـّولداخ =گندو کثافت 275.            چات= درز،شکاف ... 276.            چامـّور= گل ولای 277.            چاشت =  زمان بین صبح تا نزدیک ظهر 278.             چا،لون،موش- چا لونموش= نیش خورده از ماروعقرب، مرگ ناگهانی،(ازنفـریـن) 279.            چاناخ = کاسه ی بزرگ سفالی لعاب دار 280.            چا لا= چاله ،گودال 281.            چاخ لانّ ِ= به طلاطم افتاد(بهم خورد،هم زده شد،هم خوردن مایعات) 282.            چال دو وار= چالوادار، زنجیری با دسته ی چوبی برای راندن خر،گاو ... 283.            چان = چرخ خرمن کوبی 284.            چارطاق= چهار طاق،آلاچیق،استراحت گاهی چهار دیواری گلی با سقفی از شاخ وبرگ درخت که در مزارع وباغات ساخته می شده است 285.            چُلمـَک = ظرف سفالی برای پُختن آبگوشت،آش ... 286.            چـُپ =چوب 287.            چیلـَک = شاخه نازک خشک شده 288.            چین = شانه،کتف 289.            * چی،لُ،وُس- چیلـُوُس = مکان گرفتن آب انگور و پختن شیره انگور 290.            چیلـَکه =جمع چیلـَک 291.            چیلیک = لاغر،نا زُک 292.            چیلیک با رما خ = انگشت کوچک دست وپا 293.            چیم چیلَک = لاغـر مردنی 294.            چیل،چیل =خال خالی 295.            چیبان = دمل چرکین 296.            چیلینگر = چلنگر،آهن گر 297.            چوُک =آلت تناسلی پسر بچـّه ی نوزاد 298.            چوُدور دِ= پاشید کنایه از ادرار کردن پسر بچّه ها 299.            چوُ چه = هوچی،چو انداز... 300.            چومچَه خاتون = نوزاد قور باغه که دارای دُم است و در آبگیرهای راکد دوران دگردیسی خود را طی می کند. 301.            چُّمّ =  نشستن روی دو پا ( حالت نشستن برای زمانی اندک) 302.            چوســّوُ نا= چوسونه (نوعی سوسک) 303.            چیلاس = چلسمه خوار،حله حوله خوار،(کنایه از آدم دله ) 304.            چیلپاق = پا برهنه ،پاچـّه عریان، نیمه عریان در فصل سرد (شلواری که بر اثر فرسودگی یا آب رفتگی کوتاه شده باشد) 305.            )    حرف ح 306.            *حالَ کِ ،حالَ که = قطعه چوبی برای کوبیدن روی فرش یا البسه جهت شستشوی 307.            حاصار =  حصار ،حیاط ،مکانی که پیرامون آن را دیوار کشیده باشند 308.            حـَنـَک= شوخی 309.            حَ یَ، حیه = آری! (جواب قاطع) 310.            حـُول = شیت بی نمک (چهره ی سفید بیحا لت ) 311.            حـُول قویون = گوسفند بی شاخ 312.            حورکـده = حراسید ،رم کرد حرف خ 313.            خَلوت خانا = مکانی در حما های عمومی،برای استفاده از داروی نظافت 314.            خوُروز= خروس( ترکیب خوُ،به معنی خورشید و روز)؟؟؟ 315.            خوروز دُمّ ِ گه = گیاهی خودرو که بخشی از آن خوراکی می باشد. 316.            خور جون = خورجین 317.            خرسبد = سبد بزرگ استوانه ای بافته شده ازترکه ی(اُلـقون) برای حمل انگور به وسیله ی خر ... 318.            خـَرّه،خ ّرَ= آب بسیار گل آلوده، نهری که( خر) از داخل آن ردشده 319.            خـَرت خوردا = مایحتاجی اندک، خِرت و پرت ...  320.            خَفَت = خـِفـّت  321.            خَفَت چکده = خفیف شد،خجالت کشید 322.            خَف = هوای بسیار گرم وخفّه 323.            خَزل = برگ زرد شه،باغ خزان زده، برگ زرد شده ی  درخت ها در فصل پاییز 324.            خاماته = خامه، از فراورده های لبنی(از مشتقـات شیر) 325.             *کُ،ذَل = گندم نا مرغوب، پس مانده های خرمن (گندمی که از کاه جدا نشده...؟) 326.            خوار،خور = راحت (مکان راحت، بستر راحت) 327.            خـُورّا =  گـُوِه، تکّه چوبی به شکل حرم، برای تراز، وسفت کردن تارهای قالی بافی 328.            خورّا = خوره ،جذام 329.            خـيـم، مـیله = خـُرد ،كوچك، ظريف ... 330.            خیرِ گوله = گل ختمی (مصرف دارویی دارد)    حرف د 331.            دقـَنـَه = اندکی،کمی،یه ذرّه 332.            دربـَچـّهَ =دریچه 333.            دادّ = طعم،مزّه 334.            دَل ِ شیطان = شیطان دیوانه (شیطونه میگه...) 335.            دمـّه دو وار = دمِ دیوار (کنایه از کور بودن ودست به دیوار گرفتن )  336.            دَم دمِه = دمدمی مزاج 337.            دَ،ییش =تعویض کُن 338.            دَ،یِ، شـَک- دَیـِشـَک = اسـتعاره ای برای البسه، تـکـّه کلام بانوان ( هر چیزی که قابل تعویض باشد ) 339.            داز= طاس، سر بی مو  340.            دارّه = ارزن 341.            دامجـِه = قطره ( یک قطره از هر نوع مایعات) 342.             دانوش! = امر به سخن گفتن، از روی دانش وفرهنگ صحبت کردن 343.            دام= پشت بام  344.            دایه،یو له = کفش دوزک (نوعی حشره که خالهای ریز ساه رنگی روی بالهایش دارد 345.            دایِ ،یولـِه = وجهی که ،هنگام خروج عروس  از خانه ی پدری، به دایی عروس می دادند.     346.            دام داز = اغراق برای  سر کاملأ کچل  347.            دارچون= دارچین 348.            دار=دارقالی بافی 349.            دار = تنگ 350.            دامو له  دار = خیلی تنگ 351.            دارو دودوک = تنگ وچَسبان 352.            دال  = پُشت 353.            داوار= احشام، بـُز،گوسفند .. . 354.            دایلاق = بچـّه شتر 355.             داوار،جوغ= مشک،خیک(داوارجوف – پوست یک تیکه ی احشام) مرکّب عربی ترکی 356.            داس،تار(داستار)= دستار، آسیاب دستی 357.            دانگ = دانگ ، سهم ... 358.            دمیر= آهـن،فلز،حلبی ... 359.            دمیر چه = آهنگر 360.            دوُ ز = صاف،راست 361.            دُبـّور = دُبـُر،بُز نر پیش روی گلـّه 362.            دُل، چا = دَ لـوچاه، ظرف  آب کشی از چاه(سطلی از جنس لاستیک) 363.            دُ لـُُو،چا = دولابچه ،گـنجه 364.            دُولت – دُوّ ،لـَت = پول،سرمایه ... 365.            دُو لت له = سرمایه دار 366.            دوُ لوم = بـلّه ،مقداری خوراکی که لای نان پیچیده شده باشد 367.            دو لا ما = دُلمه (نوعی غذا که بابرگ مو ... تهیه می شود 368.            دولان باجه = به دور خود چرخیدن،بازی کودکانه (دولان باجِ، تخته باجِ، مَنَ وِرسَن،گول آغاجه)  369.            دُ گول = دُهل 370.            دو،روم،سونـّه-دوروم سونه = مکث کرد،لحظه ای اندیشید...دیل = زبان 371.            دیلچک = زبان کوچک 372.            دیردُوّ = دُرد آب،آبکی، شُل وارفته 373.            دیردوُ چه = دو بهم زن 374.            دُمـّا لا قوچّ= کلّه ملّق زدن 375.            دُبـّان = پاشنه ی پا 376.            دور بون= دوربین 377.            دور نا = دُرنا (پرنده ای مهاجر) 378.            دور باخ = وایسا نگاه کن! آدم تنبلی که از زیر کار در می رود (متلکی که به افرادی گفته می شودهیچ   کمکی به دیگران نمیکنند.فقط نظاره گر هستند) 379.            دُر،قا- دُرقا =خُرد کن،تیلیت کن، 380.            دور قوم،دور قوم = لقمه ،لقمه –تیکه،تیکه... 381.            دستــَرخان = سُفره ی پارچه ای  طعام 382.            دیش دور =آرام باش،اذیت نکن،... 383.            دیلماج = مترجم 384.            دیش = دندان 385.            دیز = زانو 386.            دیر سک = آرنج دست 387.            دِیزَ= خاله،دایی زا، همزاده ی دایی 388.            دُش = سینه 389.            دینـّــهَ = دانه،تخمه، هسته 390.            دیش =  دوش،دوشیـن،دیشب( خواب دیدن،رویا ) 391.            دین،نَـچـّین =کلید دست ساز از ساقه ی نازک برای باز کردن کلون( قـُفل چوبی ) 392.            دَگـَنـَک = چوبدستی چوپانان 393.            دینگ = پـُتک چوبی برای جدا کردن پوسته ی غلا ت ونیم کوب کردن آن 394.             *دین گیلـَه چُش =الا کلنگ 395.            دیب اُو = پستو،اتاق پشتی 396.            دی لـَنچه = گدا ،دوره گرد 397.            دیـنّیخ،دیـنِـّیخ = ز ِبر،آژدار،ناصاف 398.            دَ لیک،دو شوک = سوراخ سـُنبه 399.            دردَ جار= دُچار درد. همیشه بیمار، بیماری مُزمِن      حرف ذ 400.            ذمـّاغ ِ = رنگ زنبغی  401.            ذقـّون = ذقـّوم (آبی که  در جهنم به اهل آن می نوشانند) 402.            ذیقّ = نم،رُطوبت  403.                حرف ر 404.             راستا = ب ِ رو،در مقابل تـَرسَ ب ِ پشت (روی لباس،پارچه ...) 405.            رود وَ ل ِ = جسور،با جنم،نترس،شجاع،با عرضه... حرف ز 406.            زیر دار= پایه ی دار قالی بافی (تیر زیرین) 407.            زیر زیـبـیل = خس و خاشاک ،خاکروبه  408.            زدَه جوُ وا = زرد چوبه 409.            زیلف = زنجیر ،چفت و بست درهای چوبی                                          حرف س 410.            ساخ لوم = خوشه ی انگور ... 411.            سال،مان،تـرّه= گیاهی خودرو درفصل بهار 412.            سالما یر = بستر گسترده شده بر زمین (درفصل سرما خارج از کرسی) 413.            سامان رن گ ِ = به رنگ کاه 414.            سار ِ = زرد 415.            سانـجـِه = دل درد 416.            ساغّ ساغـّان = زاغچه 417.            ساغـّولـّی = شـَل می زند،می لنگد 418.            ساغـّولـّیا، ساغـّولـّیا = لنگان،لنگان 419.            سورمِ یِ = رنگ سورمه ای 420.            سانـّوخ،توله = سگ پا کوتاه (سگ توله ) 421.            ساقدوج= ساقدوش،ینگـِه(شخصی که در سمت راست داماد می ایستد. ) 422.            ساچّ =گیسو 423.            ساپ= نخ 424.            سامان = کاه(ساقه ی گندم و جوی پودر شده 425.            ساجاخ  = ریشه های کنار پارچه (روسری ابریشمی) ریشه های قالی.. 426.            ساجاخله چرقد = روسری بزرگی که دارای شـَرّابه های بلند باشد. 427.            ساجاق = وسیله ی فلزی که بر روی اُجاق ،یا  تنور می گذاشتند جهت پختن غذا 428.            ساج = سینی بزرگ فلزی به عنوان در پوش تنور بکار می رفته است 429.     *سانش دوم (سُروش دوم)= پرسیدم ، سوآل کردم، (درمراسم عید قربان برای گرفتن فال مشاعره می کردند افراد به نوبت شعر می خواندن مفاد شعر فال محسوب میشد  - در یک فصل جدا گانه به آن خواهم پرداخت 430.            سَخ سِه = سفال 431.            سَپ دِ =افشاندن بذر،پاشدن آب(مایعات) 432.            سپَلَشدِ =باریدن باران اندک،وَش (نم بارون) 433.            سبد،چـَه = سبد کوچک،سبدچه 434.             *سـَقـّو ُ = زکام،سرما خوردگی احشام،خرِ زکام شده... 435.            سـَقــّـیـر قـَه = ساس 436.            سُ روُش = سوأل کن،بپرس 437.            سوت گول = خوشه ی گندم یا جویِ  کال ،هنوز خشک نشده وشیری است 438.           سوت تـَر،خَ،نَ –سوت ترخنَ = نوعی آش که از ترخنه ی شیر تهیه می شود...*[4] 439.             سـوُپ،پن،سوپـّان،سـوُپـّن = فلاخن وسیله ای برای پرتاب سنگ 440.            سـُوز گـَج= صافی ازجنس پارچه ی نخی برای صاف کردن شیر،پس از دوشیدن 441.            سوزمانِ  (سوزمانی) = زن عشوه گر،...؟ 442.            سـُوز مـَه = ماست کیسه ای و هر چیـز چکیده 443.            سومسوخ = سـُقـُلمه 444.            سیر،کـَه = شفیره ی شپش،تُخم شپش 445.            سیرن چاق = سُر،لیز 446.            سیِزان = مکانی باسقف گنبدی (طاق ضربی) که در فصل گرما به علت خنک بودن، مورد استفاده بوده است 447.            سوزول دِ= شـُرّ کرد 448.            سیانگ سینگیلّ،لامی = هیچ صدایی نمی آید،سکوت مطلق...     حرف ش 449.            شاجه = شاه جوب، نهر آب رسانی در امور کشاورزی (نهر بزرگ) 450.            شاقـّو لوز = شاقولوز (نوعی زخم ؟؟؟) 451.            شیلان=(شیلون به لحجه ی لری) سور دادن،دعوت عمومی برای صرف غذا 452.            شـَرَبان = (اسم) شهربانو 453.            شـَـکرَ،کوکا = نوعی شیرینی که از شهر می آورده اند 454.            شَل،تَ – شلته = شلیته، دامن کوتاه چین دار از پارچه ی ساده حاشیه دوزی شده ،یا گلدار همراه شلوار، نوعروسان و بانوان جوان می پوشیدند.(شَلـتَ تومّان) 455.            شیتّ = چلاق،علیل 456.            شیتّ اُو لای = چلاق بشی 457.            شیتّ اُو ل موش = چلاق شده 458.            شیتّ و کـُود = خسته و کوفته  459.            شـُوّ = چـلـّه ی قالی که روی زمین یا دیوار به وسیله ی سه میخ بلند می کشند 460.            شـوُو شام = چه عجب! 461.            شوشـهَ =شیشه 462.            شوتـّک = سوت سوتک 463.            شوُت،تو،لوک-شوتـّولوک = سوت زدن با لب ودهن 464.            شُوم شاد ِ = رنگ شمشادی 465.            شُ تـوُ ر ِ = رنگ شتری 466.            شیلبر = خـُم، نوعی خـُم که دور دهانه ی آن چند بند یا دسته وجود داشت به آنها قفل میگفتند برای بستن دهانه ی خـُم از آن بند ها استفاده می کردند 467.            شیلیت =طناب تنیده شده از نخ پنبه ای 468.            شیتیل = غذای بی نمک، آدم نـَچـَسب... 469.            شیش = باد، ورم 470.            شی،شی!... = افاده می کند،پُز می دهد... 471.            شیریم میا ن = شیرین بیان گیاهی که ریشه ی آن خاصیت دارویی دارد. حرف ص  472.            صُو ماموکّ = ساکت و بی حرف ( کنایه از صُمّ و بُکم) 473.            صانـّوخ =صندوق 474.            صوناوَر= صنوبر    حرف ض 475.            ضرول ِ= مُستراح( فوری،ضروری) 476.            حرف ط 477.         طُوُخ = مرغ     حرف ظ حرف ع 478.            عـَبـَسـَه = عبس ،بیهوده 479.            *عاذازیل= معذبّ ؟...  حرف غ 480.            غازان=خزینه ی حمام 481.            غازان= دیگ بزگ مسی 482.            غازان چا= دیگچه 483.            غوشغون = بند پا لان که از زیر دُمِ استر رد می شود 484.            غازالان،قوپ=کنایه ازبستن دهان،اقراربه سکوت(بستن دهان با کف دست) حرف ف 485.            فریک =مرغ جوان ،جوجه ای که تازه تخم گذارشده باشد. 486.            فیته،غیل غی لـَه = فتنه و غوغا،در صدد آشوب بر پا کردن 487.            فـَنا = کسی که بر اثر بیماری ضعیف شده،کسی که وضع مالی واقتصادی نا مناسبی دارد. ...     حرف ق 488.            قاب = ظرف 489.            قاب،قاجاق = ظرف و ظروف 490.            قاش،قاباق = کنایه از اخم وتـَخم 491.            قـَد نـُو = نوی نو، تازه ، فابریک... 492.            قارون،پا= شکمباره (ترکیبی از ترکی وفارسی) 493.            قارا = رنگ سیاه 494.            قارا جا = سیاه چُرده (سبزه ی با نمک) 495.            قاراقوروت = قـَرَ قوروت(کشک سیاه) 496.            قاران قولوخ= تاریکی (ظلمات،جایی که چشم چشم را نمی بیند) 497.            قاروشاق = بهم ریخته درهم شده،قاطی پاطی... 498.            قالبا قاروشاق =  شلوغ پـُلوغ ، 499.            قا پاق = درِ، هرنوع ظرف 500.            قارا دُمـّول =نوعی انگور سیاه 501.            قاسنه = روده ی احشام حلال گوشت ...کلاف الک ، قربال (؟) 502.            قاش = ابرو 503.            قاش = قاچ زین اسب و پالان خر... 504.            قالخده - قالخ دِ =برخاست،بلند شد،حالت ارتجایی مثل برخاستن توپ از زمین 505.            قاطـّه =قاطع،غلیظ 506.            قات ما = طنابی که از موی بز بافته شده باشد. 507.            قالخان = سپر 508.            قان جوخ= سگ ماده 509.            قارون چا = مورچه 510.            قاروق = تـُل،دانه (دانه یا...که در  نای کودکان گیر میکند) 511.            قارا غورخه = تهدید (تهدید برای ترساندن) 512.            قوُل، لاج – قـُلّاج  = واحد اندازه گیر طول  (فاصله ای از نـُک شَست دست باز تا نُک بینی، حدوداًیک متر) 513.            قال، لاق - قالّاق = سنگ چین، قلعه کردن،مرز قراردادن به وسیله سنگ چین  514.            قونـّا را = قُنداره کفش پا شنه دار چرمی زنانه 515.            قـُز =جوز،گردو 516.            قـُز لانی = دور ورداشه، کُری می خواند،پُز می دهد ... 517.            قـُـتـور - قُ ،تور= آبله رو (سیمای آبله زده،جای زخم آبله روی صورت) 518.            قـرّیش =  وجب (واحد طول) 519.            قَیش = تسمه ی چرمی،دوال کمر،چرمی که دلا کان با آن تیغ خود رت تیز کنند. 520.            قـبـیـر سانـُّوخ = قبرستان 521.            قـُپّ = دهان بسته بصورتی که لـُپ ها باد کرده باشد (دهان پُر از آب یا مایعات) 522.            قـُور قـُوشوم = سُرب 523.            قولاقا گیرن = هزار پا 524.             قو ما را =گوی فلزی که به عنوان وزنه بکار میرفت به آن گلوله قمارا (خمپاره  می گفتند ) 525.            قیرش،قیریش=چروکیده ،کیس خورده... 526.            قوش قـُوان = مترسک 527.            قوجا باشه = تیغاله (گیاهی از خا نواده خار ها که غوزه ی تیغ داری دارد،ومغز غوزه ی آن خوراکی است ) 528.            قول،چاق = عروسک(عروسک ساخته شده از چوب و پارچه ) 529.            قولتوق آغاجه= تکّه چوبی که زیر بغل مُردگان می گذاشتند 530.            قـَمـّـَش = یکنوع بازی،مسابقه که در شبهای تابستان برگذار می شده*[5] 531.            قَ یِیم = قائـم،سفت و محکم 532.            قا یوم = قایم (پنهان ...) 533.            قـَل، بـیـر- قلبیر= قـربال بافته شده از روده ی گوسفند 534.            قـَلبیرآلتِه – قــَل،بـیـر،آل تِ =حبوبا ت رد شده از قربال،حبوبات نا مرغوب 535.            قیل = موی بدن احشام 536.            قیل، فَ،قیلفَ = لبه ی بام 537.            قیلـّـَهَ = مردمک چشم،حبّه ی انگور... 538.            قیسـّه= کوتاه 539.            قـیسـّیـر =عقیم نازا 540.            قیر میزِ = رنگ قرمز 541.            قیط، بور = قطع شده، بریده شده 542.            قـَی،قاناق = غذایی با ترکیب تخم ومرغ و آرد 543.            قیرّان = بیماری همه گیرکه باعث تلفات جانی مردم یک شهر... شود،وبا،طاعون... 544.            قیرّان آپارسون = مرگ ناگهانی ناشی از طاعون وبا...ترابکشد(نفرین ) 545.     قـین نیر قه (قینّیر قه) = گیاهی (از خانواده ی کنف؟ ) با برگ ها تره ای شکل وریشه ی افشان که به عنوان سوخت در تون حمام بکار می رفت (به احتمال زیاد  منقرض شده) حرف ک 546.            کا،نا = کانون، مردمک چشم 547.            کار،بار = کارو بار ،وضعیت (کنای از وضع زندگیش چگونه است؟) 548.            کـَلبـَتین = ابزار دلّاک ،انبر دندان کشی 549.            کــَنـّهِ = سازه ی گلی برای نگهداری آرد وگندم(سیلوی خانگی) 550.            کـُوپــّو لا= نوع کوچکِ  کـَنـّـه (جای نان  وغلات) 551.            کَ لَ غیله (کلغیله)= کلاغی روسری بزرگی بافته شده از ابریشم به رنگ سیاه (خانم های سالخورده روی روسری خودشان به دور سر می پیچیدند.) 552.            کـَرمَه = پهن سفت شده ،تخته شده 553.            کـَوَر= تره (سبزی خوردن) 554.            کـُولَ، بـِل = بیلچه،بیل کوچک و سبک 555.            کناراب(کنارِ آب)= آبریزگاه،مُستراح،توالت 556.            کـُرپه =  خـُرد و کوچک ،نوزاد بـُز وگوسفند 557.            کورپه = پل 558.            کوُرت،کوُرت = مورچه خوار( حشره ای که گودال کوچکی به شکل مخروط وارونه حفر می کند ودر آن پنهان میشود...) 559.            کـُشـّک = نوزاد شتر 560.            کـُک = کوک ،سرحال (ساقه ی نورُسته) 561.            کـُوَه = کود 562.            کـُول = خاکستر 563.            کول چاقاردان = وسلیه ای فلزی با دسته ی چوبی به شکل مخروط ّبرای در آوردن خاکستر از تنور... 564.            کومـّا = کـُُپـّه شده،تپّه ی کوچک،توده ای از هرچیز   565.            کوکا =قرص نان کوچکی که باری کودکان پخته می شد. 566.            کـَرچـَنگ،کلش = خرچنگ 567.            کــَلـَش= گیوه (کالش) 568.            کیلان = ظرف ساخته شده از کود حیوانی (پهن) 569.            کیپ رِ = جوجه تیغی 570.            کینیف = کـنفت،کثیف آلوده... 571.            کـُو لوُم = کـُلون(قفل چوبی) 572.            کـَپـَنـَک = بالا پوش چوپانان از جنس نمد 573.            کورک = پارو 574.            کولش = کـُلـَش(ساقه ی گندم وجو 575.            کو دو لـَه = کوزه ی سفالی کهنه  شده  576.            کورک =کتف ،اندام های سر شانه ی پشت 577.            کـُول، بَ- کـُولـبَ = هوا کش تنور 578.            کـُل = لبه ی تنور حرف گ 579.            گا،دان،نان – گادانّان = گاه گداری، هر از گاهی ... 580.            گاموش = گاو میش 581.            گــَرچک ؟! = [گر چه] راستی!؟...،تا یادم نرفته 582.            گرچک = به راستی،مخالف دوروغ 583.            گـَرنیشده = کش و قوس آمد (به خودش پیچ و تاب داد ) 584.            گادوم = گام،قدم  585.            گـَلین =عروس 586.            گـَلین باج ِ = زن داداش 587.            گوُوالا= گاله 588.            گُ باز = گاو باز ، دوره گردانی که شغلشان خرید و فروش گاو و اسطر ... بوده 589.            گُ،بَک =ناف 590.     گوبک ثیقن = کسی که ثقل را برطرف می کند( افرادی بودند که با چرب کردن ناحیه ی ناف،و مالش دادن آن ناحیه (ثقل ) یا رودل را بر طرف می کردند 591.            گومـّز = گـُنبد 592.            گُ،بـَلـَک =قارچ 593.            گونـّوز = روز  594.            گوُ نـَش = آفتاب گیر 595.            گون چالان =جهت طلوع خورشید (مشرق) 596.            گون با تان = جهت غروب خورشید (مغرب) 597.            گون،نا –گونـّا = چونه ی خمیر،چونه ی گِل ... 598.            گـُر،بِ، گـُر – گـُر بِ گـُر = گور بگور شده 599.            گزن،گومه= گز انگبین 600.            گُ، را ماز = گور ماست (مخلوطی از شیر و ماست) 601.            گَ،لَ ،مَرد (گله مرد)= گیله مرد ،پسر بچّه ی نورس(نوجوان) 602.            گـُن، گوُل =درون،احساس درونی ،دل 603.            گـُن گـُولدن گـُنـّگـولـَه یول وار =دل به دل ره دارد 604.            گُ یون = دل ،قلب 605.            گـُروُش =دیدار 606.            گـُروُش مـَک = دیدار کردن،روبوسی کردن،دست دادن 607.            گـُوِش، اِلی =ورّاجی می کند،گویش بیهوده 608.            گـُو،ران= گاوران ،چوبدستی که بریک سر آن میخی، نـُک تیز بود  609.            گـُگ = آسمان 610.            گوُلوم سونّ ِ = لبخند زد(لبخند ملیح)  611.            گـُول پسن = گل پسند، نامی زنانه 612.            گی لیلیک =گلایه 613.            گـُگ =  کبود رنگ طوسی 614.            گیز لین = مخفی پنهانی 615.            گیردَه =نوعی نان محلّی 616.            گیلّانـِّه- گیل،لان،نه = قِل خورد، ولو شد (بر اثر زمین خوردن قل خورد ) 617.             گوُ گـَرن = گیاه( گیاها ن خوراکی که بیشتر به صورت خود رو در فصل بهار می  رویند) 618.            گـُو،گـُوان =حشره ی خونخوار که از خون دامها عـُمدتأ ازخون گاو وخرتغذیه می کند 619.            گـِجـَلیک،گِ،جَ،لیک = سهم هر شب از تکـه گوشت نمک سود شده که برای زمستان ذخیره می شده 620.            گـَردیک =گردنه،گردنه ی جادّه،...دیوار باغ و... که کوتاه از قسمتهای دیگر دیوار 621.            گـَردیک = حجله گاه عروس، اُتاقِ شب ذفا ف 622.            گُ وُر- گـُوُر= چلچله 623.            گو هان= گاوآهن 624.            گُ و شا = پیم چوبی 625.            گـُور زونگ = وسیله ای، شبیه[ کمچه ]برای درآوردن غـُدّه ی ریشه ی  گیان خوراکی حرف ل 626.            لان جون = تغار بزرگ برای خمیر کردن آرد 627.            لالا ماژ = گنگ و الکن (کسی که زبانش می گیرد.) 628.            لایون = حلقه ی لاستیکی وسیله ای برای مهار کردن گاو آهن به یوغ 629.            لامـّن = بالشتک نان پزی 630.            لـَکـّـِه = روسری بزرگ سُرخ رنگی که بر سر عروس می کردند. 631.            لـَپـّیک – لـَپ،پیک = دکمه ی پیراهن (لپـّه گونه ) 632.            لَ،لَ = شاخه ای کوچک از درخت انگور[مو]،برای اندازه گیری شیر (در امر واراداش) 633.            لولَ گین = لوله گین ،آفتابه ی سفالی (لوله گلین)  634.            لیشـگـَه،لـیشـگـَه = پاره پوره،جـِرُ واجـِر ...(اَتی لیشگه لیشگه اُلسون= گوشت بدنت تیکه کیکه بشه! ) حرف میم 635.            مـَر،جِـِمک =عدس 636.            مـَر مـَلیک = مارمولک 637.            مز موت =سفت ومحکم 638.            مـَفـَر = مفرّ = فرصت ،وقت ،... 639.            مـَر تا بِ = مهتابی ،بالکن، بهار خواب 640.            مَــّره- مَ ،ر،رَه = مرز، محدوده ی شخصی، قرار گاه 641.            مـَنات = برهان ،دلیل... 642.            مانا= دلتنگی،بهانه (بهانه ی کودکانه ) 643.            ما سوُلا = تیله ،گوی شیشه ای 644.            ماقول! = معقول (کنایه از چه عجب) 645.            مان گو لا = منگوله 646.            مو قابّا =مقوا 647.            مـُوّ رُوم = آدم دریده، پُر رو 648.            موُ لا = فاسق 649.            موُلا تـُخمه = تـُخم حروم، زنا زاده ... 650.            موروارِ = مروارید،گوهر 651.            موچـّا = گیاهی باریشه ی غدّه ای که ریشه ی آن خوراکی است 652.            مور چالوخ= گیاهی خودرو در فصل بهار 653.            مـُوا =کوزه ی سفالی کوچک  که برای نگهداری روغن وشیره به کار می آمد. 654.            مَرفـَش= شمد (پارچه ی چهار خانه  برای پیچیدن رخت خواب) 655.            مـقــَش= انبر،منقاش 656.            موس تا فا = آش ماست (ترکیبی از ماست، برنج ،نخود...) 657.            موس تاراب = مُستراح 658.            می،جی،رِ = میجیره = مِجری ،صندوقچه ی کوچک 659.            می خوش = میوه ی تـُُرش و شیرین 660.            میریخ = نوعی زخم  حرف ن 661.            نر دِوان = نردبام 662.            نا ساز = بیمار،مریض 663.            نا خـُوش = بیمار 664.            نارون ج ِ = رنگ نارنجی 665.            نانـّان = نان دان ،جای نان، سازه ی گلی استوانه ای شکل برای نگهداری نان 666.            نـُو  = نا و، تنه درخت توخالی شده ( ظرفی برای آبیاری احشام ) 667.            نُو چا = ناودان 668.            نوختا = افسار ی از جنس زنجیر که میخی در انهای آن بود برای بستن خر ... 669.            نـُو مـُود = ت نمود ،ترکیب (آنچه از ترکیب شخص یا شی دیده می شود) 670.            نـُو مـُود لِ ِ=  خوش ترکیب، خوش اندام ،خوش ریخت ،خوش تراش...( نِمود دارد.به چشم می آید) 671.            نی یـه = تکـّه چوبی که بر سر آن  میخ نـُک تیزی کار گذاشته می شد 672.            نیکبت = نکبت ، کثیف 673.            نـِچـَه پس تا = چندین بار              حرف و 674.            وَر گـَه (وَر گَ) = آب بند،سدّ کوچک خاکی 675.            وَن جـَخ لـَدِ = لِه کرد،چنگ زد،اَفشُرد 676.            وَش= بارن اندک ،نم بارون 677.            وَش وَشیلـّی =بسیار میدرخشد،برق میزند 678.            ور،که، واز= گندنه (نوعی تره، خود رو که درفصل بهار میروید) 679.            ورک = نوعی بوته ی خار که به عنوان سوخت زمستانی بکار می رفت 680.            وَرَوُرد= برآورد،مورد سنجش قرار دادن 681.             وُر قـُون = بلا برده ( نفرینی برای کودکان که هم درمقام تعریف بکار میرود و هم در موقع تنبیه) 682.            وردا نا = وردنه 683.            وِرَگـَن = زن بدکاره،فاحشه 684.            ویجه گلمز = به وجه نمی آید ،به درد نمی خورد 685.            وارا- وارا داشت  = واره( تعاونی محلی برای جمع آوری شیر... 686.            وارکار = کارو بار چاق،مرفــّه  ... حرف ه 687.            ها چاق! =چه زمان !،کِی! 688.            هاچان!= نه! اینطور نیست !(درمقام انکارسوأل) 689.            هولا،لا = زیرو رو کردن پهن با پا شیار دادن پهن برای خشکاندن آن 690.            هرزه گـَرد = ابزاری ساخته شدت از چوب ،برای باز کردن کلاف پشم،نخ ... 691.            حُول بـُون(حـوُ لِ بُن) =  (سوراخی در بُـن دیوار باغ یا مزارع برای عبور آب ) 692.            همَن بس = همین بس (نامی برای بانوان) 693.            هـَقّ ِ،هَـقّ ِ= پریدن روی یک پا (لی لی ) 694.            هیضَه = ناگواری و فساد غذا در معده حرف ی 695.            یاسته = یه وری شده ،کج،اُریب ... 696.            یاس دوُ لی = دهن کجی می کند 697.            یاس دو لاده = دهن کجی کرد،ادا شُ درآورد... 698.            یاس دوق = متکـّا،بالش 699.            یاس = یأس ،ماتم، عزا... 700.            یاس تو توب = عزا کرفته 701.            یاس با سوب = عزا بردتش (غرق عزا شده) 702.            یاس خانا = عزا خونه 703.            یالوار یاخار =عجزو لابه،عزّو التماس ( التماس کردن...) 704.            یا روم، چو لوخ = نصف و نیمه، نیمه کاره مانده 705.            یارا = زخم 706.            یاردومجه =یاری رسان ،کمک کننده 707.            یازه= بیرون از خانه 708.            یازه = یازه = واژه ی محترمانه ی مستحر اح 709.            یازه =کشتزار جو،گندم (کشتزار دوراز محل زندگی) 710.            یا تاق = محل خواب و استراحت احشام ...در فضای باز 711.            یاشول = رنگ سبز 712.            یاپا یـُورد = منهدم شده،ویران شده  (یورت،واژه ی ترکمنی به معنی سرزمین) 713.            یا لاق = ظرف آب خوری، سگ 714.            یِتیم یسـّیـر = یتیم ،بی کس کار 715.            یـَم یـَسیل = خانه ی بی صا حب مانده،ویران شده (ویرانه،خرابه) 716.            یـِر= زمین 717.            یـِل قوُ وادان = قاصدک 718.            یر و یُورد = جا ومکان،زادگاه 719.            یـِر= شعر 720.            یر گـَن = تیغ د لاّ کان 721.            یخدان= (رخت دان) صندوق چوبی  722.            یوُ نگ = پشم 723.            یـُون گول = سبک، کم وزن 724.            یون گول آغور چاق =سبک مغز،بی شخصیت،لوس،لوده   725.            یون، گول، اَ،یَ،خ  - اَ یـَخ= سبک پا،خوشقد م     726.            یول = راه 727.            یولداش = دوست،یار( رفیق راه) - ترکیب از دو واژه ی (یول) به معنی راه و(داش) بخش دوم  واژه ی داداش 728.             یولچه، یول چه = سا ئل، فقیر، گدا، در راه مانده ... 729.            یِ گین= تُند،سریع 730.            ی گین گل= سریع بیا (عجله کُن) 731.            یوموشاق = نرم ،لطیف (خاک نرم)...                                                     فصل دوّم :شامل ضرب المثل ها،اصطلاحات، متل ها، نفرین ها ... اصطلاح، ها 1.                    دام پاجا  = خونه زندگی 2.                    پـَل گار  = سرو سامان، زارو زندگی، جمع خانوادگی ... 3.                    پـَل گار و مُوز پوزولوب = زندیگی مون  بهم خورده، جمع خانواده ،دوستان و       آشنافامیل؛ از هم پاشید 4.                    ایپ اُو جه = سرنخ 5.                    اُونار باش =  بازیگوش،سر به هوا 6.                    گوز و قاش = ایما و اشاره ، با چشم و ابرو ایما و اشاره کردن 7.                    =ایش قیر مَ =سک،سکه 8.                    سوُرّون سالـّیوُب = اخم کرده 9.                    ایشاردِ = لبخند موذیانه،.کنایه از لبخندی است که در موقعیت هایی مانند، (لبخند رضایت،لبخند بی ادبانه ... )   اوقات شبانه روز تـِز دن = اول صبح چاشت = بین صبح و ظهر ظور = ظهر ظوردان سورا = بعد از ظهر آخشام= غروب گِجه = شب یاره گِجه = نصف شب آخشام چاقه =هنگام غروب ... قو جالوک چاقه = هنگام پیری ...   (چاق مترادف هنگام است)             رنگها ...   1.                 آبِ  = آبی 2.                 آغ = سفيد 3.                 ياشول = سبز 4.                 قير ميزه = قرمز ،سُرخ 5.                 ساره = زرد 6.                 سامان رنگِ = كرم روشن، به رنگ كاه... 7.                 بَ نَ وُش = بنفش 8.                 قارا = سياه،مشگی 9.                 ذمـّاقه = زنبقی 10.             شـُتـورِ = شتری 11.             نارونجـِه =نارنجی 12.             پيازِ = پيازی 13.             سُور مِ ي = سرمه اى 14.             دُو،دِ = طوسی،دودی 15.             شُوم شادِ = شمشادِ 16.             پـُورو زَ ِي = فیروزه ای 17.                                      زنگـارِ = زنگاری 18.               ·                   صفت آچـوق برای رنگهای روشنتر و صفت تــُخ براي رنگهاي سير تر بكار ميرود برای رنگهای خيلی گرفته (بسيار سير ) صفت  تــُخ بكار ميرود براي رنگهاي مات و پريده  صفت تـُد قون بكار مي رود       انواع انگور 1.                    ا ی،مام،اُل،دو،رَن- ایمام اُلدورَن = نوعی انگور سبز،که خال ریزیبت اندازه ی  نُک سوزن دیده میشود. براین اعتقاد بود که امام رضا(ع) را بوسیله این نوع انگور مسموم کرده اند وآن خال سیاه اثر همان سوزن زهر آلوده است 2.                    ای،نک،ام،جَ گِ –اینک امجگه = ؟؟؟؟ 3.                    خَ،لی،ل ِ –خلیلی 4.                    صا،حا،ب ِ =صاحبی(انگور شیرازی) 5.                    عسگـَرِ =عسگری 6.                    یاقو تِ = یاقوتی 7.                    ریش بابا = انگوری با دانه های درشت 8.                    فـَرخِه = فـّرُخی 9.                    قا،را،دُمـّول =انگور سیاه 10.                کیش،میش =کشمش (انگور بی دانه که کشمش سبز از آن درست می شود) 11.                قیر میزه کیش میش= بی دانه قرمز مایل به صورتی 12.                کـَرّم = نوعی انگور دیر،رس سفت گوشتی که به مصرف پُخت شیره ی انگور میرسد           مث= ضرب المثل ن= نفرین م = متل م،ت = متلک مثل ها و متل ها،نفرین ها ...   1)                   مث- کولـگم منه یولداش دو، قارونا گدن؛ قارداش دو !سایه ی من،رفیق راهِ منِ وهرآنچه میخورم 2)                   برادر منِ 3)                   مث-نَ نـَی ،نَـنَ ی سوغان ،دَدَی سریم ساق؛ سن هاردان اُولدی گُل بَ شِکر خان؟ 4)                   مادرت پیاز،پدرت سیر! تو ازکجا شدی شربت گـُلِ به شکر خان؟  5)                   مث- (گـِچـّه سوتـِه گوراماز، اُدا سـَنـَه، یارا ماز؟...) گور ماستِ شیر بـُز! در شأن تونیست ؟ 6)                   مث-دور قاما تیلیت،ایکّه سِ بیر ده= خرد کدن نان با تیلیت کردن آن هر دو یکی است. مترادف چه خواجه علی،چه علی خواجه 7)        مث - وُر ایگید، دایی یا، باخماز ! = جوانی که دست بزن دارد، به دایی اش نگاه نمیکنه(منتظردایی اش نمی ماند) مردی را کتک می زدند.خواهر زاده اش ایستاده بود نگاه می کرد ومرتب به دایی اش می گفت دایی  میخوای بزنمش؟ در جواب دایی میگفت : وُر ایگید، دایی یا، باخماز ! 8)                   ن-گـُـرَر گوزلری گـُر مـَز اُلسون(ن) = چشمهای بینای تو نابینا شود(کورشوی)       ....................................................................لذا این دل نوشته ها خالی از اشکال و خلل نیست   بخشی از لغزشها شاید به دلیل همنشنی و ... با دیگر نواحی ایران بزرگ که بطور نا خود آگاه از زبانم جاری شده  ........به علت طول زمان و بعد مکان .... محروم بودم       واحد های وزنی و طولی           [1] رجوع به بخش خوراکی ها [2] شرح بیشتر در بخش خوراکی ها [3] توضحات بیشتر در بخش خوراکی ها [4] در فصل خوراکی ها توضیح داده شده است [5] شرح در بخش ورزش و بازی ها                                                                                                                                                                                                                                                                            
برچسب‌ها: واژگان پیشینیان میلاجرد
[ شنبه پانزدهم بهمن 1390 ] [ 16:5 ] [ رضا اتابکی ]

میلاجرد

نه قالدیُ نه قالدِ  قیرخ گِدّه الّه قالده

در میلاجرد قدیم رسم بر این بوده که در روز چلّه ی کوچک (چهل روز از فصل زمستان گذشته) چوپانان هر محلّه ای با پوشیدن لباسهای غیر متعارف به در خانه ی اهالی می روند وبا اجرای نمایش شاد(کمدی)از اهالی پول و مایحتاج دیگر خود را برای گذراندن الباقی زمستان که پنجاه روز می باشد تهیه میکنند

برای اجرای نمایش،چوپان، لباس چوپانی اش را می پوشد با یک کلاه نمدی که دو سوراخ بجای چشم و سوراخی دیگر به شکل دهن بر روی آن  بریده شده  صورت خودرا می پوشانداز  بوته ی خار سفید(آغ بوتـّا [1]بجای مو بر سر و ریش برچانه اش می بندد  و در نقش کوسّا(کوسا سقّل کسی که در روی گونه مو ندارد و فقط روی چونه اش کمی مو روییده باشد) که شخصیت محوری نمایش است ظاهر می شود.

شخصیت دیگر این  نمایش شا صنم(شاه صنم) است که نقش زن کوسّا را بازی می کند.او نیز با پوشیدن لباس زنانه و بستن زیور آلات غیر متعارف مانند زنگوله ... به دست و پاهای خود به ایفای نقش می پردازد. همراه این دو شخصیت اصلی، افراد  دیگری همچون دایره زن،آواز خوان،حمّال... دیده می شوند که هر یک به نوبه ی بخشی از این نمایش را به خود اختصاص می دهند.

بعد از آماده شدن گروه (در بعضی از مواقع این گروه همراه ساز و دُهل حرکت می کنند)با ساز و آواز  در کوچه و محله ها به را می افتند کوسّا و شا صنم رقص کنان وارد خانه های اهالی شده و به اجراء نمایش می پردازند.

این گروه در ابتداء ورود به هر خانه ای اول به بطرف آغل یا طویله می روند  وبا لگد ضربه ای بر در طویله می زنند سپس این بیت را همراه ساز و دُهل یا دایره می خوانند، نه قالدیُ نه قالدِ  قیرخ گِدّه الّه قالده (چه مانده ،چه مانده چهل رفت پنجاه مانده) و بدینگونه آمدن بهار را نوید می دهند  و به احشام قول میدهند تا پنجاه روز دیگر آنها را از آغُل های تنگ وتاریک به دامن سر سبز دشت و صحرا خواهند برد . سپس به محل زندگی خانواده می روند و درصحن خانه به اجراء رقص و نمایش می پردازند. باعث شادی و نشاط اهل خانه میشوند. در تمامی این مدّت دایره زن و آواز خوان با خواندن اشعار طنز کـُسـّا(کوسه)را ترغیب به رقص و پایکوبی می کند.تمامی حرکات کُـسـّا(کوسه) و شاصنم  با حرکت( پانتو میم)[2] بدون آنکه کلامی بر زبان جاری کنند اجراء می شود و با زبان بی زبانی از صاحب  طلب پول و مایحتاج دیگر خود می کنند.

بخشی از اشعاری که در این مراسم خوانده می شود بدین قرار است.

کُـسـّا گلیب هاوادان، بُرکودو یل قوادان     (کوسه به هوای انعام آمده کلاهش را ببینید! از بینوایی باد می لرزاندش)

کُـسـّا نی، پایون  ورین  اُویز اُلسون آبادان   ( پس از داشته های خود سهمی به کوسه بدهید  خانه شما آباد باد.)

این اشعار در چندین بند متفاوت خوانده می شود  ونمایش کوسه ادامه می یابد اما صاحب خانه از دادن پول و... خود داری می کند تا مدت بیشتری از نمایش لذت ببرد. کوسه متوجه میشود از ساز و آواز کاری ساخته نیست و صاحب خانه به این زودی ها راضی نخواهد شد،به صنم می فهماند تا بمیرد.به ناگاه صنم نقش زمین می شود و جان می دهد.در این هنگام کوسه رقص خود را با غم و اندوه در هم می آمیزد و دور شا صنم می چرخد. هم زمان باحرکات کوسه آواز خوان، میخواند

شا صنم  اُلمـَه منم اُپـَرَم  دیشلَ منم    (شاصنم نمیر، این من هستم می بوسمت گازت نمیگیرم )

شا صنم قورخ ما منم اُپـَرَم دیشلَ منم (شاصنم  نترس این من هستم می بوسمت گازت نمیگیرم)

وهمچنین ابیات دیگری که بعضأ فی البداهه از زبان آواز خوان جاری می شود ...

در حالیکه آواز خوان شعر می خواند،کوسه دور و برِ صنم وَرجه وُرجه می کند ... در نهایت قدّ و قواره ی صنم را وجب می کند وبه صاحب خانه می فهماند حالا که چیزی به ما ندادی و صنم منُ دق مرگ کردی لا اقل خرج کفن و دفن شُ بده، می بینی که هیچ در بساط ندارم !... این مرحله، اوج نمایش است صاحب خانه که حسابی کیفور شده کوسه وهمراهانش را با پرداخت پول ،گندم...ومایحتاج دیگر خوشنود می سازد.حمّال گندم و آذوغه هایی را که از  صاحب خانه گرفتند در توبره یا خوجین می ریزد، و آواز خوان به نشانه ی  قدر دانی وسپاس،به نسبت موقیت مالی و طبقاتی اشعاری در وصف صاحب خانه می خواند وبار دیگر فضای نمایش شاد می شود.کوسه رقص شادمانه ای را دورِ جنازه صنم آغاز می کندودر یک فرصت مناسب با لگد به پهلوی صنم می کوبد.صنم در می یابد کلک آنها گرفته باید برخیزد.بناگاه جستی می زند و هم پای کوسه به رقص و پایکوبی می پردازد.وهمراه با گروه از خانه خارج میشود تا به خانه دیگری بروند. (این برنامه تا غروب ادامه می یابد)

[1] -  بوته سفید و سبکی که در مقابل وزش باد  هیچ گونه مقا ومتی نمی کند– (موآن سرگشته خارم در بیابان  که هر بادی وزه پیشش گرونم ) بابا طاهر

[2]_ از نکات درخور توجـّه در این نمایش،اجراء آن بصورت( پانتومیم ) نمایش بدون کلام است که یکی از شیوه های مورد توجه در تأتر مُدرن، در عصر کنونی تلقی میشود.)

                                                                                                                     یوسف عبدالحیسنی (میلاجردی)

میلاجرد

*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*

شاهد

در اردبیل نیز مراسمی نظیر مراسم کوسه برنشین میلاجرد اجرا می شده که تفاوتهایی با هم  داشته اند .

 نوعی از نمایشها و رقصهایی که توسط گوسانها اجرا می شد مراسمی بود که در آذربایجان به آن کوسا ایونی (رقص کوسا) و در دیگر مناطق ایران به میر نوروزی معروف بوده است . ( کوسه بر نشین یا کوسه گردانی )  کوسا در زبان آذری و کوسه در زبان فارسی به مردی گفته می شود که فقط در زنخش موی روئیده و گونه هایش بدون مو باشد . چون این مراسم را فردی کوسه اجرا می کرده است ، این نام را بر بازی نهاده اند . و درباره همین نمایش یا بازی و یا سرگرمی در کتاب * عجائب المخلوقات و غرائب و الموجودات « تالیف : زکریا بن محمد بن محمود الکوفی القزوینی »* چنین آمده است . ( روز اول آذررا هرمز خوانند در این روزی سواری کوسج که ریشخند مردم آن عصر بوده ، در این روز بر خری سوار و جامه های کهنه  می پوشیده و طعام های گرم می خورده و بدن خود را بداواهای گرم طلا می کرده و ظاهر می کرده است بر مردم که او را حرارتی سخت است . و باد بیزنی بر دست گرفته و بر خود باد می وزیده و می گفته آه گرم است ، و مردم بر او می خندیده اند و آب بر او می افشانده اند و برف بر او می انداخته اند.کوسا با صدای بلند خبر تمام شدن فصل زمستان وآمدن بهار را می داد و از مردم انعام می خواست . مردم نیز چون او را پیک بهار می دانستند و آمدنش را به فال نیک می گرفتند در حد توانایی خود به او کمک می کردند . )

 قیشدان چیخدیق  یازا گیردیک ،  وئرین ، وئرین بولوتلارا کؤینک آلاق

 با گذشت زمان در کوسا اویونی تغییراتی بوجود آمد بدین صورت که بازیگر نقش کوسا صورتک بز به صورت می زد و یا کلاهی از پوست بز بر سرش می گذاشت که اگر رنگ کلاه سفید بود بازی را « آق کوسا » و اگر سیاه بود « قره کوسا » می گفتند . گاهی کوسا با زن و بچه های خود به در خانه ها می رفت و به رقص و پایکوبی می پرداخت ، اشعاری مربوط به ایام نوروز و مبارک بودن این ایام می خواند .

آی کوسا کوسا گلمیه

گلیب سلام وئرمینه

چمچه نی دولدور سانا

کوسانی یولا سالسانا

در نوع دیگری از کوسا اویونی شخصیت نمایشی دیگری نیز وجود داشت که آنرا صنم یا گلین می خواندند . معمولا یک پسر نوجوان نقش این صنم یا گلین را بازی می کرد که لباس عروسی بر تن می کرد ، خودش را مانند زنان بزک می کرد و روبند بر چهره اش می زد و همراه کوسا در کوچه ها راه می افتاد و شیرین کاریهایی را انجام می دادند . این بازی را ( کوسا گلین اویونی ) می گفتند .

کوسا اویونی عنوانهای گوناگونی به خود گرفته که هر کدام به منطقه ای اختصاص دارد مانند : کوسا گلین ـ ناقالی کوسا ـ کوسا چوبان ـ آق کوسا ـ قره کوسا و ...

علیرغم اسم های متفاوت ، موضوع اصلی همه آنها یکی است و هدف از اجرای آنها هم ایجاد سرور و شادی در مردم در آستانه سال نو است . سیر تحولی کوسا اویونی باعث پیدایش گونه های دیگری از مراسم و  نمایشهای نوروزی در ایران شده است.

[ شنبه پانزدهم بهمن 1390 ] [ 16:3 ] [ رضا اتابکی ]

.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

میلاجرد یکی از شهرهای اسطوره ای ایران زمین
لینک های مفید
امکانات وب